امير المؤمنين على ٧ فرموده است: عقلهاى زنان در زيبايى آنان و زيبايى مردان در عقلهاى ايشان است.[١] همچنين فرموده است: اصل آدمى خرد اوست و عقلش دين اوست و مروت و مردانگى او از پايداريش در گردش ايام معلوم مى‌شود و مردم از لحاظ رسيدن نسب ايشان تا آدم يكسانند.

از امام رضا ٧ پرسيده شد عقل چيست؟ فرمود: فرو خوردن اندوه و غصه و پوشيده داشتن كار از دشمنان و مداراى با دوستان. از امام حسن بن على ٧ نظير اين گفتار غير از مداراى با دوستان نقل شده است.

امير المؤمنين على ٧ فرموده است: سينه عاقل گنجينه راز اوست.[٢] هيچ ثروتى چون عقل نيست و هيچ فقرى چون جهل نيست و هيچ ميراثى چون ادب نيست. هر خبرى را كه مى‌شنويد آن را با عقل و انديشه دريابيد نه از روى لفظ آن كه راويان علم بسيارند و انديشه‌كنندگان در آن اندكند.[٣] هيچ مالى سودآورتر از عقل نيست‌[٤] و هيچ عقلى چون تدبير نيست و براى خردمند روا نيست تلاش كند مگر در سه مورد، اصلاح معاش يا گام برداشتن براى آخرت يا بهره گرفتن از كارى كه حرام و ناروا نباشد.[٥] خداوند در هيچ مردى عقل را به وديعه نمى‌گذارد مگر اينكه روزى او را به وسيله آن نجات مى‌دهد و رهايى مى‌بخشد.

روايت است كه به پيامبر ٦ گفته شد عقل چيست؟ فرمودند: عمل به فرمان خداوند، و كسانى كه به فرمان خدا كار مى‌كنند همآنان عاقلانند.

روايت است كه پيامبر ٦ از كنار ديوانه‌يى گذشتند و پرسيدند او را چه مى‌شود؟ گفتند او ديوانه است. فرمودند: نه كه مغز او بيمار است. ديوانه كسى است كه دنيا را بر آخرت برگزيند.

از امير المؤمنين على ٧ از پيامبر ٦ روايت است كه فرموده‌اند: براى عاقل در صورتى كه عاقل باشد شايسته است اوقات خود را هر روز (شبانروز) به‌

[١]. اين گفتار به نقل حضرت صادق از امير المؤمنين٧ در صفحه ٢٣٤ معانى الاخبار صدوق، چاپ ١٣٦١، آمده است. م.

[٢]. در صفحات ١٠٩٠، ١١٣٠، ١١٣٩ و ١٢٧١ نهج البلاغه چاپ آقاى فيض- الاسلام آمده است. توجه خواهيد فرمود كه در برخى چاپها ١٠ صفحه پس و پيش است. م.

[٣]. در صفحات ١٠٩٠، ١١٣٠، ١١٣٩ و ١٢٧١ نهج البلاغه چاپ آقاى فيض- الاسلام آمده است. توجه خواهيد فرمود كه در برخى چاپها ١٠ صفحه پس و پيش است. م.

[٤]. در صفحات ١٠٩٠، ١١٣٠، ١١٣٩ و ١٢٧١ نهج البلاغه چاپ آقاى فيض- الاسلام آمده است. توجه خواهيد فرمود كه در برخى چاپها ١٠ صفحه پس و پيش است. م.

[٥]. در صفحات ١٠٩٠، ١١٣٠، ١١٣٩ و ١٢٧١ نهج البلاغه چاپ آقاى فيض- الاسلام آمده است. توجه خواهيد فرمود كه در برخى چاپها ١٠ صفحه پس و پيش است. م.