امير المؤمنين على ٧ مى‌فرمايد: جبريل پيش آدم ٧ آمد و گفت: به من فرمان داده شده است ترا مختار قرار دهم كه از اين سه چيزى كه عرضه مى‌كنم يكى را برگزينى و دو تاى ديگر را رها كنى. آدم پرسيد آن سه چيز چيست؟ گفت: عقل، حيا، دين. آدم گفت من عقل را برگزيدم. جبريل به حيا و دين گفت شما برگرديد. گفتند اى جبريل به ما فرمان داده شده است هر جا عقل باشد با او همراه باشيم. جبريل گفت خود دانيد و به آسمان بر شد.[١] امام صادق ٧ فرموده است: ميان بندگان چيزى كمتر از اين پنج چيز بخش نشده است، يقين و خرسندى و شكيبايى و سپاسگزارى و چيزى كه اين امور با آن تكميل مى‌شود عقل است.

پيامبر ٦ فرموده‌اند: خداوند متعال عقل را از پرتو اندوخته‌يى كه در علم ازلى خود بوده و هيچ پيامبر مرسل و فرشته مقربى بر آن آگاه نبوده آفريده است.

علم را روح و نفس عقل قرار داده است و فهم را چهره آن و پارسايى را سر آن و حيا را به منزله دو چشم آن و حكمت را به جاى زبان آن و مهربانى را همت آن و مهر و رحمت را دل آن قرار داده است. سپس بر آن پرده كشانده و با ده چيز آن را توانا ساخته است، با يقين و ايمان و راستى و آرامش و اخلاص و مدارا و دهش و خرسندى و تسليم و سپاسگزارى. سپس خداى عز و جل به عقل فرمود پشت گردان و پشت گرداند و فرمود روى آور و روى آورد. آنگاه به عقل فرمود سخن بگو. گفت سپاس و ستايش خداوندى راست كه او را ضد و مانند و همتا و همسر و شبيه و نظير نيست، پروردگارى كه همه چيز در قبال بزرگى و عظمت او خوار و فروتن است. پروردگار متعال به او گفت سوگند به عزت و جلال خويش كه آفريده‌يى بهتر از تو و فرمانبردارتر از تو براى خود و شريف‌تر و بلند مرتبه‌تر از تو نيافريده‌ام و نه گرانقدرتر از تو. به وسيله تو است كه يكتايى مرا مى‌پذيرند و پرستش مى‌شوم و فرا خوانده مى‌شوم، و با تو است كه به من اميد مى‌بندند و به جستجوى من برمى‌آيند و از من مى‌ترسند و خود را بر حذر مى‌دارند. ثواب و عقاب هم به تو بستگى دارد.

در اين هنگام عقل سر به سجده نهاد و هزار سال در سجده بود. خداوند تبارك و تعالى فرمود سر بردار و چيزى بخواه كه داده خواهى شد و شفاعت كن تا شفاعت تو پذيرفته شود. عقل سر برآورد و عرضه داشت پروردگارا از تو مى‌خواهم كه مرا در

[١]. اين حديث در صفحه ١١ جلد اول كافى به همين صورت آمده است. م.