رسيدم و به ايشان گفتم: اى پسر رسول خدا! براى ما از امام صادق ٧ نقل شده كه فرموده است: نه جبر است و نه تفويض بلكه چيزى ميان اين دو است. معناى اين چيست؟ فرمود: هر كس گمان كند كه خداى عز و جل كارهاى ما را انجام مى‌دهد و سپس ما را براى كارهايمان عذاب مى‌فرمايد معتقد به جبر است و هر كس گمان كند خداوند امر مردم و روزى ايشان را به دست حجج خود سپرده است، معتقد به تفويض است. معتقد به جبر كافر و معتقد به تفويض مشرك است. گفتم: اى پسر رسول خدا! چيزى ميان آن دو يعنى چه؟ فرمود: اينكه راه براى انجام آنچه به آن مأمور شده‌اند و ترك آنچه از آن منع شده‌اند، موجود است. گفتم: آيا براى خدا در اين كار اراده و خواستى هست؟ فرمود: در مورد طاعات اراده و خواست خداوند اين است كه به آن فرمان داده و خشنود است و بر انجام آن بندگان را يارى مى‌فرمايد و معنى اراده و خواست خداوند در مورد گناهان، نهى كردن و خشم گرفتن يعنى عذاب كردن است، و در آن باره يارى نمى‌فرمايد. گفتم: آيا در اين كار قضاى خدايى هست؟ فرمود: آرى، هيچ كار خوب و بدى نيست كه بندگان انجام مى‌دهند مگر اينكه قضاى خدا در آن هست. گفتم: معنى اين قضا چيست؟ فرمود: حكم كردن به آنچه استحقاق دارند و پاداش و عقاب در اين جهان و آن جهان.[١] و حضرت امام رضا ٧ فرموده است: هر كس خداوند را به آفريده‌هاى او تشبيه كند مشرك است و هر كس او را با مكان توصيف كند كافر است و هر كس چيزى را كه از آن نهى شده است به او نسبت دهد دروغگوست و سپس اين آيه را تلاوت فرمود: «همانا كسانى كه به آيات خداوند ايمان نياورده‌اند، دروغ مى‌بندند و همانا آنان دروغگويانند.» و نيز فرموده است: هر كس معتقد به جبر است از زكات چيزى به او مدهيد و گواهى او را نپذيريد. همانا خداى عز و جل فرموده است: خداوند بر هيچ نفسى تكليف نكرده، مگر به اندازه گنجايش آن و منظور اين است كه بيشتر از طاقت آن، و هر نفسى هر چه بدست آرد و كسب كند بر عهده خود اوست و هيچ كس بار ديگرى را بر نمى‌دارد.

از امير المؤمنين در باره توحيد و عدل پرسيده شد، فرمود: توحيد اين است كه‌

[١]. با ذكر سلسله اسناد در صفحه ١٢٤ جلد ١ عيون اخبار الرضا آمده است. م.