آن نخستى است كه هيچ چيز پيش از او نبوده است و آخرى است كه هيچ چيز پس از او نيست. او قديم است و هر چه غير اوست حادث است. او از صفات آفريده‌شدگان برتر است، برترى بزرگ.[١] از امام صادق ٧ پرسيده شد: آيا خداوند متعال را خشنودى و خشم است؟

فرمود: آرى، ولى چنان نيست كه بر بندگان است، بلكه خشنودى خداوند در ثواب و پاداشى است كه به بندگان ارزانى مى‌دارد و خشم خداوند عذاب اوست.

و همان حضرت فرموده است: خداوند متعال را با زمان و مكان و حركت و انتقال و سكون نشايد وصف كردن كه او آفريدگار زمان و مكان و حركت و سكون و انتقال است. خداوند از آنچه ستمگران مى‌گويند برتر است، برترى بزرگى.[٢] و همان حضرت فرموده است: از انديشيدن در باره ذات خداوند بر حذر باشيد كه انديشيدن در آن باره چيزى جز سرگردانى نمى‌افزايد. همانا كه خداى عز و جل را ديده‌ها در نمى‌يابد و با مقدار توصيف نمى‌شود.[٣] امام رضا ٧ فرموده است: پروردگارا! قدرت تو آشكار است بدون آنكه در آن سستى باشد. پروردگارا! ترا نشناختند و ياوه ارزيابى كردند و وصف نمودند و من از كسانى كه ترا با تشبيه جستجو و طلب كردند بيزارم. پروردگارا! هيچ چيز چون تو نيست و هرگز ترا در نمى‌يابند و حال آنكه نعمتهاى آشكار تو برايشان دليل آنان است، اگر ترا بشناسند. و در آفريده‌هاى تو راه شناخت تو فراهم است ولى آنان ترا با آفريده‌هايت قياس كردند و برابر دانستند و به همين سبب ترا نشناختند و برخى از نشانه‌هاى ترا براى خود خدا گرفتند و چنانت وصف كردند. ولى اى پروردگار من! تو برتر از آنى كه تشبيه‌كنندگان ترا توصيف كردند.[٤] و روايت شده است كه يكى از دانشمندان يهودى نزد امير المؤمنين آمد و گفت:

اى امير المؤمنين! خداى تو از چه هنگام بوده است؟ فرمود: مادرت بر تو بگريد.

چه هنگامى خداى من نبوده است كه گفته شود چه هنگام بوده است؟ خداى من پيش‌

[١]. نظير همين روايت در صفحه ١٧٨ توحيد صدوق، چاپ حوزه آمده است. م.

[٢]. با ذكر سلسله اسناد در صفحه ١٨٤ توحيد صدوق، چاپ حوزه آمده است. م.

[٣]. با ذكر سلسله اسناد در صفحه ٤٥٧ توحيد صدوق، چاپ حوزه آمده است. م.

[٤]. با ذكر سلسله اسناد در صفحه ١١٧ جلد اول عيون اخبار الرضا، چاپ قم، ١٣٧٧ قمرى آمده است. م.