محمد حلبى‌[١] از امام صادق ٧ پرسيد: آيا رسول خدا پروردگار خويش را ديده است؟ فرمود: آرى خدا را با دل خويش ديد و پروردگار ما جل جلاله را چشمهاى ظاهرى بينندگان درك نمى‌كند و شنوايى شنوندگان بر آن احاطه نمى‌يابد.

صفوان بن يحيى نقل مى‌كند[٢] كه ابو قره محدث‌[٣] به حضور امام رضا ٧ رسيد و مسائلى از حلال و حرام و احكام و ميراث پرسيد، تا آنكه در باره توحيد پرسيد و ضمن آن گفت: براى ما روايت شده است كه خداوند متعال كلام و ديدار را قسمت فرمود. كلام را سهم موسى ٧ قرار داد و ديدار را سهم محمد ٦. امام رضا فرمود: پس چه كسى از قول خداوند متعال به جن و انس پيام آورده است كه خداوند را چشمها درك نمى‌كند و هيچ علمى به او احاطه نمى‌يابد و مثل او هيچ چيز نيست؟

مگر محمد ٦ پيامبر راستگويى نبوده است؟ گفت: چرا. فرمود: پس چگونه مردى براى همه مردم مبعوث مى‌شود و به آنان مى‌گويد از جانب خداوند متعال آمده و آنان را به فرمان خداوند فرا مى‌خواند و مى‌گويد: «چشمها او را درك نمى‌كند، و احاطه نمى‌كنند به او از راه دانش، و مثل او هيچ چيز نيست.»[٤]؟ آنگاه خود مى‌گويد او را به چشم خواهم ديد و بر او احاطه خواهم يافت! آيا آزرم نمى‌كنيد؟ زنديقان نتوانستند چنين تهمتى به پيامبر بزنند كه چيزى از خداوند نقل كرده و سپس به طريق ديگرى بر خلاف آن گفته است. ابو قره گفت: در قرآن آمده است كه «و به تحقيق كه‌

[١]. حلبى: در اصطلاح و عرف اهل حديث به خاندان ابو شعبه حلبى گفته مى‌شود كه از جمله ايشان محمد و عبد الله پسران على بن ابى شعبه هستند. ابو شعبه از حضرت امام حسن و امام حسين ٨ رواياتى نقل كرده و او و فرزندان و نواده‌گانش همگى مورد اعتمادند. براى اطلاع بيشتر، رك. به: مرحوم حاج شيخ عباس قمى، الكنى و الالقاب، ص ١٦٨، ج ٢، چاپ صيدا، ١٣٥٨ قمرى. م.

[٢]. صفوان بن يحيى: از راويان بزرگ شيعه كه بيشتر از محضر حضرت رضا بهره‌مند شده است. كتابهاى بسيارى از او در دست است و در سال ٢١٠ درگذشته است. رك. به: ص ١٤٠، رجال نجاشى، م.

[٣]. ابو قره: به شرح حالش دسترسى پيدا نكردم و اين شخص را نبايد با ابو قره حرانى كشيش كه در همان قرن سوم هجرى مى‌زيسته و جفرى در باره‌اش در دائرة المعارف اسلام مقاله نوشته است يكى دانست. م.

[٤]. بخشهايى از آيات ١٠٣ سوره ششم، و ١٠٩ سوره بيستم، و ٩ سوره چهل و دوم است. م.