در باره قتل و جرح مقرر فرموده است و به آنان اجازه عفو كردن و گرفتن خونبها داده نشده است و ميان قتل و جرح عمد و خطا در قصاص تفاوتى نيست و خداوند چنين فرموده است: «در تورات بر بنى اسرائيل حكم كرديم كه نفس را در مقابل نفس قصاص كنند ...» (آيه ٤٥ سوره مائده.)، و حال آنكه در مورد ما اين موضوع تخفيف داده شده است و مختاريم كه قصاص و ديه و عفو را انجام دهيم و ميان قتل خطا و عمد فرق نهاده شده و خداوند متعال چنين فرموده است: «اى اهل ايمان! براى شما در مورد كشتگان چنين قصاص نوشته شد.» تا آنجا كه مى‌فرمايد: «و چون صاحب خون بخواهد از برادر (دينى) خود گذشت كند ... اين تخفيفى براى شما از پروردگار شما و رحمتى است.» (آيه ١٧٨ سوره بقره.) ديگر اين است كه خداوند در موضوع توبه و بازگشت به خدا براى اين امت تخفيف داده است. در اين مورد خداوند چنين فرموده است: «و ياد آوريد وقتى را كه موسى ٧ به قوم خود گفت: اى قوم! شما با گوساله‌پرستى بر خود ستم كرديد.

اكنون به سوى خداى خود باز گرديد و خويشتن را بكشيد.» (آيه ٥٤ سوره بقره.)، و توبه آنان چنان بود كه مى‌بايد برخى، برخى ديگر را بكشند. گاه لازم بود پدر، پسر را يا پسر، پدر را و برادر، برادر و مادر، فرزندش را بكشد و هر كس از اين كار سرپيچى مى‌كرد يا شمشير از دست مى‌افكند و بر خويشاوند خويش رحمت مى‌آورد توبه‌اش پذيرفته نبود[١] و پس از اينكه در يك جا، هفتاد هزار تن كشته شدند، خداوند فرمان داد از كشتار دست بدارند و اين توبه آنان بود و حال آنكه توبه ما عبارت از طلب آمرزش با زبان و پشيمانى راستى و تعهد به باز نگشتن به انجام آن كار است و خداوند متعال چنين فرموده است: «و كسانى كه چون كار زشت و بر خود ستم كنند خداى را ياد كنند و براى گناهان خود طلب آمرزش كنند و چه كسى گناهان را جز خداوند مى‌آمرزد؟» (آيه ١٣٥ سوره آل عمران.) و نيز مى‌فرمايد: «آيا آنان به سوى خداوند باز نمى‌گردند؟» (آيه ٧٤ سوره مائده.) و نيز مى‌فرمايد: «آيا براى كسانى كه ايمان آورده‌اند هنوز هنگامى فرا نرسيده كه دلهاى ايشان براى ياد خدا خشوع كند؟» (آيه ١٦ سوره حديد.) همچنين ميان امتهاى گذشته اگر كسى با نظر آلوده به زنى مى‌نگريست، دستور

[١]. براى اطلاع بيشتر در اين مورد به بحث شيخ طوسى قدس سره در صفحات ٢٤٦ تا ٢٤٨ جلد اول تفسير تبيان، چاپ نجف، مراجعه فرماييد. م.