و نيز فرموده‌اند: عالمان اين امت دو گروهند، گروهى كه خداوند به آنان دانش ارزانى فرموده است و آنان با دانش رضاى خداوند و سعادت جهان ديگر را طلب مى‌كنند و آن را براى مردم بذل مى‌كنند و طمع و آزى ندارند و دانش خود را به بهاى اندك نمى‌فروشند. براى اينان همه جانداران دريا و خشگى و پرندگان آسمان آمرزش خواهى مى‌كنند و به پيشگاه الهى وارد مى‌شوند در حالى كه سرور و شريفند. گروه ديگر، خداوند به آنان دانش ارزانى فرموده است ولى آنان در آن باره بر بندگان خدا بخل مى‌ورزند و آزمند مى‌شوند و آن را به بهاى اندك مى‌فروشند.

اينان روز قيامت به لگام‌هاى آتشين لگام زده مى‌شوند و فرشته‌يى از فرشتگان، در حضور همگان، ندا مى‌دهد كه اين فلان پسر فلان است، خدايش در جهان دانش ارزانى داشت ولى او بر بندگان از بخشش آن بخل ورزيد، و همچنان تا از حساب فارغ شود، آن فرشته ندا مى‌دهد.

از على بن ابى طالب ٧ روايت است كه پيامبر ٦ چنين فرموده‌اند: هر كس علم را براى خدا طلب كند، به هر مرحله از آن كه برسد، در نفس خود نرمى بيشتر احساس مى‌كند و نسبت به مردم فروتن‌تر مى‌شود و بر بيم او از خدا و كوشش او در دين افزوده مى‌شود، و اين كسى است كه از علم بهره‌مند مى‌شود و بايد آن را آموزش دهد. و هر كس علم را براى امور دنيا و منزلت پيش مردم و بهره‌ورى در پيشگاه پادشاه بياموزد، هر چه از آن به او برسد، موجب خود بزرگ بينى و فخر فروشى بيشتر او به مردم مى‌شود و مايه فريب خوردن بيشتر او در قبال خداوند و ستم به دين مى‌شود. چنين كسى از دانش بهره‌مند نمى‌شود و از دليل و برهان نسبت به خود عاجز مى‌ماند و روز رستاخيز مايه زبونى و پشيمانى بيشتر او خواهد بود.

پيامبر ٦ فرموده‌اند: چون آدمى مى‌ميرد عمل او قطع مى‌شود مگر در سه مورد، دانشى كه از آن بهره برده شود يا صدقه‌يى كه براى او جارى باشد يا فرزند شايسته‌يى كه براى او دعا كند.[١] و نيز فرموده است: روز رستاخيز نخست شفاعت پيامبران پذيرفته مى‌شود و سپس شفاعت عالمان و پس از آن شفاعت شهيدان.[٢]

[١]. بغوى درگذشته ٢٤٤ در مسند خود و در المصابيح، ج ١، ص ٢٠، و ابن عبد البر در صفحه ١٤ المختصر آورده‌اند، به نقل از حواشى صفحه ٢٠ جلد اول محجة البيضاء. م.

[٢]. ابن ماجه در سنن خود به شماره ٤٢٠٩ و حميرى در صفحه ٣١ قرب الاسناد آورده‌اند. م.