ترجمه روضة الواعظين فتال نيشابوري - مهدوي دامغاني، محمود - الصفحة ١٢ - مقدمه مترجم

نام پدرش در كتاب‌هاى رجال به صورتهاى حسن، احمد و على گفته شده ولى صحيح آن همان است كه شاگردش محمد بن على بن شهر آشوب در كتابهاى معالم العلماء و مناقب خود آورده است و اين دو كتاب نزديكترين منابع به زمان اوست. ابن شهر آشوب كه متولد ٤٨٩ قمرى است به هنگام كشته شدن فتال نوزده ساله بوده است.

استاد محترم سيد محمد مهدى خرسان در مقدمه خود بر روضة الواعظين چاپ نجف نوشته است كه چون پدر و پدر بزرگ و پدر و پدر بزرگش همگى از بزرگان علم و ادب بوده‌اند، نسبت او به هر يك از ايشان درست است. وانگهى اين گونه نسبت معمول است و اشخاصى همچون ابن طاوس، ابن شهر آشوب، ابن معد، ابن حمزه و ابن سعيد منسوب به پدر بزرگ خود هستند. برخى هم پنداشته‌اند محمد بن حسن و محمد بن احمد يا محمد بن على دو تن هستند و در اين باره در كتابهاى رجال بحث و اظهار نظر شده است و براى اطلاع بيشتر به مباحث مرحوم مجلسى در بحار و ميرزا عبد الله افندى در رياض و ميرزا محمد باقر خوانسارى در روضات مراجعه بايد كرد. از لقب ابن الفارسى او ايرانى نژاد بودنش معلوم مى‌شود. فتال هم هر چند بيشتر به معنى نخ تاب و فتيله ساز آمده است ولى در كتب لغت معناى ديگر آن را بلبل و هزار دستان ضبط كرده‌اند[١] و گروهى از نويسندگان كتابهاى رجال گفته‌اند كه اين لقب به سبب خوش صوتى و طلاقت زبان به او داده شده است و در اين روزگار هم بلبل و عندليب از لقب‌هاى معمول براى اهل منبر و مداحان اهل بيت عصمت و طهارت است.

فتال عمرى نسبتا طولانى داشته و قرينه‌يى در دست است كه ولادت او نمى‌تواند بعد از سال ٤٢٥ هجرى باشد و اگر شهادت او را در سال ٥٠٨ بدانيم به هنگام مرگ‌

[١]. مراجعه شود به لسان العرب، ص ٥١٤، ج ١١، چاپ جديد حوزه.