مقدس اردبيلي دوم در ديار کرمانشاهان؛ زندگاني فاضل توني - مُهری، محمد جواد - الصفحة ٦٣
ساله وی در اصفهان سخن گفته است(مجلسی، محمدتقی، روضه المتقین، ج ١٤، ص ٣٨٢).
بر این اساس وی میبایست در حدود ١٠٠٦ ق به ایران آمده باشد(آقابزرگ تهرانی، همان، ص ٣٤٣) میرزا عبدالله افندی از مهاجرت تستری به مشهدالرضا علیه السلام خبر داده و علت آن را خوف وی از شاه عباس اول بیان کرده، ولی منشاء خوف را ذکر نکرده است(افندی اصفهانی،عبدالله بن عیسی،ریاض العلماء،ج٣، ص ١٩٥؛ خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، ج٤، ص ٢٣٤).
تستری در مشهد ماند، تا آنکه شاه عباس در سفر به مشهد در سال (١٠٠٩ق) با وی دیدار و از او دلجویی و درخواست کرد تا به اصفهان بازگردد، تستری ضمن قبول این دعوت، شاه عباس را به ساختن مدرسهای تشویق کرد، مدرسه شاه عباس، در پی این توصیه ساخته شد(همان) که بعدها ملا عبدالله بشروی در این مدرسه رشد و نمو پیدا کرد و به درجات عالی نائل آمد.
تستری پس از بازگشت به اصفهان تا پایان عمر در این شهر به سر برد و فقط به فعالیتهای آموزشی پرداخت،براثر تلاشهای علمی وی،حوزه علمیه اصفهان رونق فراوان یافت،به نوشته علامه محمد تقی مجلسی، تعداد محصلان علوم دینی در زمان ورود تستری به اصفهان پنجاه تن بوده و هنگام وفات وی به هزار تن رسیده بود، به تصریح او انتشار فقه و حدیث در اصفهان مرهون مساعی تستری بود. زهد و تقوا و التزام جدی تستری به همه آداب شرع زبان زد بوده و گزارشهای چندی در این باره نقل شده است. (تفرشی، مصطفی بن حسین، نقدالرجال، ج ٣، ص ٩٩؛ خوانساری، ج٤، ص ٢٣٨).
ملا عبدالله تستری سرانجام در٢٦ محرم الحرام سال ١٠٢١ق درگذشت(افندی اصفهان، همان، ج٣، ص٢٠٣) و جمع کثیری نزدیک به صد هزار نفر در تشییع جنازه وی حضور داشتند که تا آن زمان در اصفهان بیسابقه بوده است(مجلسی، محمد تقی، همان).
میرداماد، فقیه و فیلسوف مشهور و معاصر ملا عبدالله تستری در مسجد جامع اصفهان بر وی نماز خواند و در مقبره امام زاده اسماعیل بن زید به رسم امانت به خاک سپرده شد و سپس جسدش را به کربلای معلی انتقال دادند(بیگ منشی، اسکندر، همان، ج ٢، ١٤٢٨؛ مجلسی، محمدتقی، همان) و در جوار مرقد منوّر حضرت سیدالشهداء علیه السلام مدفون گشت.
از مشهورترین شاگردان ملا عبدالله تستری فرزندش مولی ابوالحسن علی مشهور به حسنعلی تستری، علامه محمد تقی مجلسی و سیّد مصطفی تفرشی را میتوان نام برد(افندی اصفهانی، همان، ج٣، ص ١٩٥).
شایان ذکر است که از ملا عبدالله تستری آثار ارزشمندی نیز به جای مانده است:
١. رسالهای فارسی درباره نماز جمعه نگاشته است که در آن از نظریه وجوب تعیینی نماز جمعه در زمان غیبت امام علیه السلام دفاع کرده است، متاسفانه از این رساله تنها بخشی به جای مانده است.(همان، ص ١٩٦)
٢. جامع الفوائد فی شرح القواعد،که شرحی بر قواعد الاحکام علامه حلّی است، هدف اصلی او در این کتاب تبیین مطالبی است که در شرح محقق ثانی(محقق کرکی) بر قواعد الاحکام به نام جامع المقاصد، مجمل مانده است. به تعبیر علامه محمد تقی مجلسی مراتب علم و دقت تستری از این کتاب شناخته میشود.(همان،ص ١٩٧؛ آقا بزرگ تهرانی، همان، ج ٥، ص ٦٥) .
٣. خواص القرآن و چند رساله فقهی از جمله حاشیهای بر الفیه شهید اول . ( آقا بزرگ تهرانی، همان، ج٧، ص ٢٧٣؛ حسینی اشکوری، احمد، فهرست نسخههای خطی کتابخانه آیت الله العظمی مرعشی نجفی، ج ١٣، ص ١٦٥).