درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٤٤٢ - الحديث الثانى
و بيگانگان با اينكه معدود و محدود است سبب عقوبت ابدى مىشود با توجه باينكه افعال ارادى از جمله حركات و اعراض و آميخته بزوال و فناء است ثبات و قرار ندارد هرگز سبب تحصيل ذات و ذاتيات و جوهر عقلى و نفسى و ملكات و خلق ثابت نخواهد بود كه جوهر عقلى و روانى و ذاتى بشر را پايهگذارى نمايد و اعمال صالح مثلا روح و روان بشر را جوهر علوى و قدسى و شبيه بفرشتگان قرار دهد هم چنين گناهان كه موقت و محدود است چگونه سبب قذارت ذات و ذاتيات مىشود و اينكه روح را پليد و قذر و فاقد قدرت نمايد و در زمره موجودات سفلى و پست و از حزب ابليس قرار دهد.
بالاخره خلاصه سؤال سائل از امام عليه السلام در محور آنست كه در علم ازلى كبريائى سبب شقاوت بيگانگان و اهل معصيت چه بوده است كه بر حسب صفت ربوبيت و حكمت آنان را مستحق عقوبت معرفى فرموده است و با عدل و عدالت چگونه سازش دارد.
و حاصل پاسخ امام عليه السلام آنست كه منشأ و اساس حكم كبريائى و معرفى بيگانگان به شقاوت و محروميت از رحمت ابدى و هم چنين اساس حكم ساحت ربوبى و معرفى اهل ايمان و معرفت بسعادت و حيات حقيقى و ابدى آنست كه افعال روانى و عقيده قلبى و حركات جوارحى وسيلهاى از جمله وسايل سعادت و هم چنين ارتكاب گناهان از جمله وسايل تيره بختى و شقاوت است ولى هيچ يك مقتضى تام نخواهد بود.
بلكه از جمله طريق و وسايل است كه بشر ذات و ذاتيات و نورانيت و يا ظلمت روح و زوال خود را كسب مينمايد و حقيقت آنست كه از اعتقاد باصول توحيد و معرفت ساحت كبريائى و التزام باطاعت جوارحى نورانيت قلب و روح كسب مينمايد و رابطه قلبى و اعتقادى خود را در اثر التزام باصول توحيد و قيام باداء وظايف الهى با ساحت كبريائى تحكيم مينمايد و خود را نمونه و شعارى از صفات كمال قدس ربوبى معرفى نموده و ملكات فاضله كسب مينمايد و بدين طريق بصفات قدس ربوبى تشبه