بوده است و هنگامى كه بآنان كلمه ناس و مردم اطلاق مى‌شود همان وقت نيز هنگام امتياز وجودى و ذاتى افراد از يك ديگر در دنيا خواهد بود كه هر يك در اثر كسب بصورت سعيد و يا شقى خواهند در آمد در اين صورت روايت صريح است باينكه هر يك از افراد بشر صورت و سيرت حقيقى خود را كسب مينمايد و فقط امتياز آنان ذاتى و اكتسابى در دنيا خواهد بود.

و لازم اين تقريب و بيان آنست كه مشيت و قضاء حتم ساحت كبريائى بر طبق اراده و خواسته بشر در دنيا خواهد بود بالاخره بدايت و آغاز امر تابع و بر طبق اصل و نهايت خواهد بود يعنى بدايت و قضاء ساحت كبريائى بر طبق اقتضاء ذاتى مرموز افراد سعيد و شقى در دنيا خواهد بود.

بديهى است هرگز قضاء ساحت كبريائى تابع و مأخوذ از اراده و مشيت افراد سعيد و شقى در عالم نخواهد بود از نظر اينكه هرگز مقدمه و اساس تابع نتيجه نبوده بلكه نتيجه و محصول تابع مقدمه بوده و ثمره تابع اصل و ريشه خواهد بود.

بر اين اساس ناگزير بايد معتقد بود باينكه قضاء و مشيت ساحت كبريائى و هم چنين افعال و آثار او در عوالم امكان ناشى از ذات قدس است و غايت و غرض از فعل مطلق او ذات كبريائى است لا غير و هم چنين در افاعيل و آثار تفضيلى او ايصال موجودات بكمالات آنها و سوق آنها بسوى اغراض و غايات آنها خواهد بود.

از اين نظر افعال صادر از قدرت كبريائى و اراده قاهر او منقسم بدو قسم خواهد بود قسمى كه بسوى مقصد اصلى و غايت حقيقى كه طبق حكمت و آفرينش بوده است و از آن تعبير به سعادت و نيك بختى و كمال حقيقى مى‌شود و قسم ديگر از سوق بسوى غايت حقيقى بازمانده و از طريق اصلى منحرف گشته و مورد غضب كبريائى قرار گرفته است و از آن به شقاوت و تيره بختى تعبير مى‌شود و گروهى كه مورد مشيت و قضاء كبريائى قرار گرفته كه بسوى غرض سوق و روانه شوند و بكمال حقيقى نائل آيند بر حسب قدرت الهى و تهيه وسايل طبيعى بى‌شمار هر لحظه بسوى‌