و عبارات انوار و معارف و حقايق آيات را بطرر موهبت وجودى برسول صلّى اللَّه عليه و آله افاضه فرموده است هم چنان كه‌ وَ لكِنْ جَعَلْناهُ نُوراً نَهْدِي بِهِ مَنْ نَشاءُ مِنْ عِبادِنا مفاد تعليم حقايق قرآنى است بر قلب اوصياء بر حسب مشيت پروردگار كه تعليم و تفسير آن را بعهده آنان نهاده است و قبل از اينكه صورت الفاظ و عبارات نازل شود بر قلب رسول صلّى اللَّه عليه و آله حقايق و بطون و معارف آن بر قلب رسول افاضه شده است و عموم مردم و پيروان مكتب قرآن بايد از رسول صلّى اللَّه عليه و آله استفاده نمايند زيرا آيات مبنى بر خطاب بر رسول نازل شده و او بايد براى عموم مسلمانان قرائت نمايد.

و مفاد آيه‌ وَ كانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيماً مبنىّ بر منت بر رسول آنست كه آيات قرآنى و حقايق و بطون و اسرار آن را بر قلب تو افاضه نموديم و تو را متخلق باخلاق و تشبه بصفات كبريائى نموده‌ايم و تعليم آيات قرآنى را از هر لحاظ بعهده رسول نهاده‌ايم. و رسول صلّى اللَّه عليه و آله را در اثر نزول قرآن متخلق باخلاق و تشبه بصفات كبريائى نموده‌ايم.

و مفاد روايت‌

اوتيت جوامع الكلم‌

آنست كه حقايق و بطون معارف الهى را در اثر نزول قرآن و برنامه مكتب عالى را در دسترس جامعه مسلمانها نهاده‌ايم و حقايق آن كه خلاصه تعليمات غيبى است دسترس جامعه اسلامى نهاده‌ايم و جمله مبنى بر وساطت رسول صلّى اللَّه عليه و آله است كه در آيات كريمه قرآنى بدون وساطت قرائت و بدون تعليمات تفسير آيات را عموم نميتوانند استفاده نمايند بطورى كه در فهم آيات استقلال نظر داشته باشد بلكه بطور انحصار از آيات كريمه بضميمه تعليمات رسول صلّى اللَّه عليه و آله بايد استفاده نمايند زيرا آيات قرآنى بر شخص رسول صلّى اللَّه عليه و آله نازل شده بطور قرائت او نيز بايد از طريق قرائت آيات را دسترس مسلمانان گذارده بضميمه تفسير آيات كريمه و عموم مردم نميتوانستند آغاز نزول وحى قرآن را از غير رسول صلّى اللَّه عليه و آله تلقى نمايند و بشنوند.

تفصيل در باره وحى آيات كريمه بمنظور اينكه از هيچ جهت نبايد نزول آيات قرآنى را قياس نمود بنزول كتابهاى آسمانى از اين رو رسالت صادع صلّى اللَّه عليه و آله‌