درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٣٣ - الحديث الاول
و جوارحى از نيروى مكنونه بظهور و فعليت خواهد رسيد از اين رو كلمه جامعه كه بطور شهود بر حدودى از معلومات نفسانى احاطه بيابد از موهبتهاى الهى است كه در غريزه بعض افراد از ازل نهاده شده است و در اثر سعى و كوشش و استفادات علمى و عملى و رياضيات اين نيروى كمون را بظهور رسانيدهاند و جز توفيق خاصى كه شامل بعض افراد از اهل ايمان كامل باشد سبب براى آن تصور نميرود و از روايت نبوى
«اوتيت جوامع الكلم»
استفاده مىشود كه مقامات و درجات بىشمارى خواهد داشت و كلمه جامعه مراد معارف الهى و ساير تعليمات دينى و اخلاقى و اجتماعى است و اختصاص بمرتبهاى نخواهد داشت.
و هم چنين آيه كريمه وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً نيز مقتضاى اطلاق آنست كه حكمت و كلمه جامعه مقامات بىشمار خواهد داشت و بهمين اساس كسانى كه مورد موهبت و القاء قرار گيرند بر حسب مقامات علمى و اخلاقى آنان متفاوت خواهد بود خلاصه اطلاق كلمات حكمت و لفظ خير مقتضى عموم است و مقامات و درجات بىشمارى طبق اهل ايمان كامل خواهد داشت.
و مفاد روايت نبوى آنست كه از طريق تعليمات ربوبى مقاماتى از علم و حكمت و صفا و نورانيت بمن تعليم و القاء فرموده است كه آنها را دسترس جامعه اسلامى نهاده و جزء برنامه و سنتهاى رسول گرامى صادع اسلام (ص) مقرر شده است.
و حكمت عبارت از قضاياى صادق و مطابق با واقع است از نظر اينكه سعادت بشر را عهده دارد مانند معارف الهى در باره مبدء و معاد و ساير حقايق عالم طبيعت و معارف كه تماس با بشر دارد و حقايق كه در فطرت بشر نهاده شده كه اساس تشريعات دينى است و حكمت منشأ و متضمن خير بسيارى است در روايت از سعادت تعبير به نكته سفيد شده است از نظر اينكه سعادت حقيقى حيات در عالم برزخ و قيامت است كه بر تحصيل علم بمبدأ و معاد و برنامه مكتب عالى قرآن و پيروان آن استوار خواهد بود و در اثر آموزش و تعليم معارف دينى مقامى از طهارت و نيروى تقوى