درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١١٩ - الحديث الثانى

شرح روايت مبنى بر منشأ و نقطه اوليه خير حقيقى و سعادت اخروى و هميشگى است با توجه باينكه اعمال اختيارى بشر و هم چنين اقوال و گفتار او از نظر اينكه از جمله موجودات تدريجى و زمانى است براى آنها ثبات و بقائى نخواهد بود زيرا موجودات زمانى بر اساس تجدد و تحرك و آميخته بزوال است ولى از نظر اينكه هر فعل اختيارى با قضاوت و داورى روح و روان از درون سرچشمه ميگيرد آثارى در نفس و روان بجا خواهد گذارد و چنانچه همان عمل تكرار شود از حالت عارضى بصورت ثابت در مى‌آيد و حال بصورت ملكه ارتقاء مى‌يابد و تكرار عمل سبب رسوخ آن در روان ميگردد كه محتاج به نيروى و تأمل و انديشه نخواهد بود و تكرار عمل سبب شدت نيروى روان مى‌شود و بصورت و مبدء جوهرى روانى در مى‌آيد همه حالات عارضى نفسانى و روانى محكوم اين چنين حكم هستند و از حالات روانى انتقال يافته و شدت يافته و بصورت ملكه راسخ و ثابت در مى‌آيد و اين ملكه منشأ آثارى بسيار است.

هم چنان كه صنايع و حرفه‌ها بر اين اساس است كه در اثر اصرار بعمل محتاج به نيروى نخواهد بود و برشد و كمال صنعت خواهد رسيد و چنانچه اين سير كمالى را بشر نميداشت هرگز بفضيلتى نائل نمى‌شد و در اثر سعى پى در پى بمقام علمى و خلقى دست نمى‌يافت و در عالم آخرت نيز ملكات و مقامات علمى و فضيلتى نيز