درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٤٢٥ - الحديث الاول

ميگيرد و در اثر آن و تشخيص آنچه صلاح او است از فعل و يا ترك در آن باره قضاوت خواهد نمود.

بالاخره اساس سعادت و نيك بختى و يا شقاوت و تيره بختى در اثر بكار بردن نيروى اختيار و ترجيح راجح و صلاح است و اصل و ريشه اختلاف در تشخيص و تعيين نيروى اختيار چيست كه فاعل مختارى فعل را ترجيح ميدهد و در آن باره قضاوت نموده آن را انتخاب مى‌نمايد و خير و صلاح خود ميداند و پس از قضاوت بدان اقدام نموده بموقع اجراء ميگذارد و فاعل مختار ديگرى ترك آن فعل را ترجيح داده در آن باره قضاوت نموده و آن را اختيار خواهد نمود.

اساس و اختلاف نيروى اختيار صفت روانى انقياد و سلامت فطرت و كسب كمال حقيقى است و بر وفق آنچه وظيفه الهى او است در باره فعل منظور قضاوت نمود چنانچه جنبه اداء وظيفه خود را منظور داشته باشد بر طبق سلامت فطرت قضاوت مينمايد و بوظيفه خود قيام مينمايد و بسعادت نايل خواهد شد و در صورتى كه فاعل مختار از سلامت فطرى منحرف گردد و غايت موهومى را در نظر بگيرد لا محاله در مقام تمرد از وظيفه الهى خواهد برآمد اصل و ريشه اختيار تغيير خواهد يافت يعنى نيروى اختيار در اين حال انحراف از فطرت لا محاله بر ضد صلاح حقيقى بوده بلكه بر وفق صلاح و غرض موهومى است كه در نظر گرفته است در اين صورت قضاوت هم بر خلاف سلامت فطرى خود بوده بلكه براساس غايت و غرض موهومى است نه غرض انقياد و اداء وظيفه الهى.

نتيجه آنكه اساس اختلاف بكار بردن نيروى اختيار سبب نيل به سعادت و نيز نيل بشقاوت خواهد بود يعنى چنانچه روان انسان در حال عمل سلامت فطرى باشد لا محاله نيروى اختيار را بصلاح حقيقى بكار خواهد برد كه سعادت محصول آن خواهد بود و چنانچه در حال اقدام بعمل نيروى و خواسته درونى غرض موهوم باشد نه انقياد و سلامت فطرى سبب مى‌شود كه نيروى اختيار و قضاوت و داورى خود را