خلاصه قريب دويست و شصت سال كه از زمان نزول آيات قرآنى گذشت و مكتب عالى قرآن داير و به نظارت اوصياء طاهرين عليهم السلام داير بوده است تعليمات و اخبار و روايات بى‌شمارى كه از آلاف و الوف زياده بر تصور است در اين مدت متمادى دانشجويان از محضر اوصياء زمان خود استفاده نموده‌اند و از علوم كلام و فلسفه و فقه و احكام اجتماعى و سياسى و اقتصادى و تنظيم امور خانوادگى همه و همه مورد شرح و تفصيل قرار گرفته است و بپاره‌اى از حقايق قرآنى اشاره نموده‌اند.

با توجه باينكه از امام هادى (ع) مثلا جامعه كبيره شرف صدور يافته است كه بطور تحقيق از قلب افراد عالم و دانشمند محال است اين چنين حقايقى ظهور و بروز كند جز از قلب نورانى وصى كه عالم باسرار و حقايق قرآنى است و نمونه و مسطوره‌اى را از مقامات عاليه اوصياء مورد توجه قرار داده است بالاخره تعليماتى در اين زيارت جامعه بعموم مسلمانان داده است كه جز از معصوم و عارف باسرار قرآنى محال است صادر شود و حقايق و اسرارى از آيات قرآنى را دسترس عموم نهاده است كه زياده بر افكار عمومى است.

هم چنين در عصر تصدى و زعامت و ولايت امام صادق عليه السلام كه دانشگاه‌هاى گوناگون از علم كلام و توحيد و فلسفه و فقه و احكام حقوقى و جزائى و در هر يك از دانشگاه‌ها گروهى از دانشجويان حضور مى‌يافتند و بقدرى يسير و اقتضاء زمان استفاده مى‌نمودند بطورى كه در بعض از روايات گذشته نقل شد كه عالم شامى حضور امام صادق عليه السلام آمده عرض كرد از كشور شام آمده‌ام كه در باره بعض امور دين با حاضرين بحث شما صحبت كنم امام دستور فرمود دانشجويان علم كلام را احضار نمايند.

گروهى بالغ بر شش و يا هفت نفر بيدرنگ از متخصصين در علم كلام بحضور امام (ع) آمده و در مقام گفتگو و بحث با عالم شامى برآمدند و امام صادق عليه السلام پس از مذاكره و انجام مباحثات در مقام احتجاج و جرح و تعديل عبارات‌