درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٧ - الحديث السادس

شرح راوى وسائل از امام سؤال مى‌نمايد چنانچه ساحت او سميع و بصير باشد بدون اينكه بوسيله صفت زايد باشد زايد بر ذات باشد و مرجع همه صفات ذات احديّت كبريائى است و مغاير با صفات بشر است كه همه صفات كمال بشر زايد بر ذات و وجود است.

از اين نظر سائل سؤال مى‌نمايد چنانچه سميع بذات باشد نه بطور و از طريق وسيله كه ذات او احديّت صرف است اين سؤال پديد مى‌آيد پس ذات او چگونه است و بچه وسيله شناخته مى‌شود زيرا تعريف هر چيزى يا بطريق ذات وحدانيت و يا از طريق رسم و عوارض او چون ساحت كبريائى أجزائى ندارد و حدّ ندارد و غير محدود است و چون صفت زائد بر ذات خود ندارد و رسم و تعريف ندارد پس بچه وسيله تعريف شناخته خواهد شد.

پاسخ آنست كه تعريف منحصر نيست بتعريف بحدّ و ذات و ذاتيات و نيز برسم و صفات بلكه وسيله ثالثى نيز هست و آن تعريف بآثار و نشانه‌هاست هم چنان كه از كثرت آثار در نفس انسانى كثرت قوّه و نيرو استفاده مى‌شود و ساحت كبريائى بعلايم و افعال و آثار امكانى او شناخته مى‌شود.

هم چنان كه در مورد اعتراض فرعون، موسى كليم (ع) پاسخ بآثار و خلقت كرات بيكران و زمين پهناور اشاره نمود فرمود رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما