درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٢٢ - الحديث الثانى
فرموده است كه روح و روان او از سنخ ارواح پليد و اشرار باشد اولين خاطرى كه بر قلب پليد او خطور مىنمايد سبب تيرهگى قلب او خواهد شد و از عمل قبيح و گناهان مسرور بوده و از شنيدن و سماع كلمات نصيحت آميز و پند خاطر او متأثر ميگردد و بر حسب طبع پست خود تمايل بكلمات و سخنان ناپسند دارد و براى اساس ضلالت و گمرهى و كفر در قلب پايه گذارده مىشود.
چنانچه باين روش ادامه دهد بسوى ضلالت و كفر و شرك رهسپار خواهد بود و سبب مىشود كه نيروى غيبى پليدى بنام نيروى شيطانى بر او در اثر اقتضاء روان در خاطرات او چيره شود و او را بسوى گمرهى سوق دهد و معناى شرح صدر و ضيق صدر همين است كه روح اهل ايمان آماده شنيدن نصايح و پيروى از آنها است و ضيق صدر كدورت و پليدى روان است كه جز به هوى و هوس تمايل نخواهد داشت و هر دو حالت اقتضائى است كه خود بدان اقدام مىنمايد.
و آيه شريفه إِنَّما تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ آنست كه مواد اشخاص در نشئه آخرت تصورات باطنى و تمايلات نفسانى است و ثبات قلبى از باب خير و حكمت و صلاح است و يا در باره اشقياء اعمال قبيح و گناهان و مكر و خدعه است و در آخرت از سنخ زندگى دنيا نخواهد بود و انسان حال انقطاع علاقه از بدن خود و تجرد لباس از بدن بصورت روانى او ظاهر خواهد شد و نتايج و محصول خاطرات و اعمال قلبى و جوارحى خود را خواهد مشاهده نمود و قوه ادراكى او برشد ميرسد و ادراك بصورت فعليت در مىآيد و علم او بطور عيان خواهد شد و سير و سرائر او آشكار خواهد شد.
در نتيجه ثمرات و حقايق اعمال خود را مشاهده خواهد نمود و نتايج افكار و انظار و عقايد خود را خواهد يافت و صحايف اعمال قلبى و جوارحى خود را خواهد خواند و بر سيرت خود كاملا آگاه خواهد گشت.