آنچه به طور قطع مى‌توان گفت آن است كه غرض از امر به مشاوره پيامبر در واقع همان مصلحتى است كه در تسلّك به آن موجود است؛ زيرا پيامبرى كه علم او به علم ازلى مبدء عالم مرتبط و متصل است و مشكل‌ترين مسائل هستى، كه عبارت از علم به ماوراى مخلوقات است، براى او ثابت است، چگونه در امور جزئى اين نظام ماده، محتاج مشاوره با كسانى است كه هيچ‌گونه امتيازى ندارند و از آيه شريفه- با قرائن همراه آن- هرگز استفاده نمى‌شود كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله به مشاوره آنان محتاج بود كه تا مبادا اشتباهى صورت گيرد. اگر به آيات قبل آن مراجعه كنيم مسئله واضح‌تر خواهد شد.

در اين آيه دقت كنيد.

اى مؤمنين شما مانند كفّار نباشيد كه گفتند: اگر برادران و خويشان ما به سفر نرفته و يا در جنگ حاضر نمى‌شدند، به چنگ مرگ نمى‌افتادند، اين آرزوهاى باطل را خدا حسرت دل‌هاى آنان خواهد كرد ....[١] در آيه بعد فرمود: «اگر در راه خدا كشته شده يا بميريد، آمرزش و رحمت خدا بهتر از هر چيزى هست كه ديگران براى خود جمع نموده‌اند».[٢] علامه طباطبايى (ره) در الميزان فرموده است‌[٣] كه اين آيات در خصوص غزوه احد نازل شد و در اين آيه به سوءظن آنان به رسول خدا اشاره شده است، آنان بر كشته شدن ياران خود تأسف خوردند و اين مسئله از دست دادن ياران خود از ناحيه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله مى‌دانستد و گفتند كه آن سران و ياران آنها اگر به دنبال پيامبر نمى‌رفتند، كشته نمى‌شدند (اگر نزد ما بودند نمى‌مردند و كشته نمى‌شدند) و اين همان است كه قرآن كريم از منافقين نقل مى‌كند كه مى‌گفتند: «اگر از ما اطاعت مى‌كردند كشته نمى‌شدند، يعنى از ما اطاعت مى‌كردند و از رسول خدا اطاعت نمى‌كردند»، و همين معنا موجب هلاكت آنان مى‌شد؛ زيرا پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله دارى خلق عظيم و برى از توهم‌هاى آنان بود، ولى توهم‌هاى نابجاى آنان موجب نشد كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و اله از نرمش اخلاق و عفو

[١] - آل عمران( ٣) آيه ١٥٦:\i« يا ايها الذين آمنوا لا تكونوا كالذين كفروا و قالوا لاخوانهم اذا ضربوا فى الارض او كانوا غزّى لو كانوا عندنا ما ماتوا و ما قتلوا ليجعل اللّه ذلك حسرة فى قلوبهم».\E

[٢] - همان، آيه ١٥٧:\i« و لئن قتلتم فى سبيل اللّه او متم لمغفرة من اللّه و رحمة خير مما يجمعون».\E

[٣] - الميزان، ج ٤، ص ٥٤ و ٥٥.