امام باقر عليه السّلام فرمود: «همانا اداى نماز و زكات و روزه و حج از امانت محسوب مى‌شود».[١] در كافى، از بريد عجلى، از امام باقر عليه السّلام نقل شده: درباره سخن خدا كه فرموده است: «ان اللّه يأمركم ان تؤدوا الامانات الى أهلها و إذا حكمتم بين الناس أن تحكموا بالعدل» از امام باقر عليه السّلام سؤال كردم. حضرت فرمودند: «منظور ماييم».

[٢] محور دوم: سيوطى در «الدّر المنثور» روايتى را نقل مى‌كند كه در آن، «امانت» را به «ولايت امر» تفسير كرده است. روايت، اين است:

از زيد بن اسلم ... في قوله تعالى‌ «إن اللّه يأمركم أن تؤدّوا الأمانات إلى أهلها». فرمودند:[٣] «اين اين در مورد واليان امور و هر كس كه كارى از كار مردم را بر عهده بگيرد، وارد شده است».[٤] شيخ مرتضى انصارى- رحمة اللّه عليه- فرموده است: «در عرف آنچه از عنوان اولى الامر ظاهر است، كسى است كه رجوع به او در امور عامه مردم (امورى كه در شريعت به شخص خاصى واگذار نشده) لازم است».[٥] يعنى با در نظر گرفتن حكم و موضوع، مقصود از «أولى الأمر» كسى است كه حقّ امر دارد، اعم از امام معصوم عليه السّلام يا كسى كه امام معصوم او را انتخاب كرده و او را نايب خود قرار داده است.

پس اگر احيانا در روايات حكم به انحصار «اولى الامر» فرمود، در واقع حصر اضافى است؛ يعنى، حضرات معصومين عليهم السّلام نسبت به حكام جور، فقط خود را صالح مى‌دانند و اين با نصب ولىّ از طرف خود معصومين منافات ندارد و بديهى است كه از مراتب و شئون ولايت مطلقه حضرات معصومين، اختيار و انتخاب نايب عام براى مردم است.

محور سوم: روشن است كه اگر حاكم، نافذ الحكم نباشد، وجوب اطاعت از ناحيه‌

[١] -« إنّ أداء الصلاة و الزكاة و الصوم و الحج، من الأمانة».

[٢] -« ايانا عنى».

[٣] - قال:« أنزلت هذه الآية في ولاة الأمر و في من ولىّ من أمور الناس شيئا».

[٤] - قال:« أنزلت هذه الآية في ولاة الأمر و في من ولىّ من أمور الناس شيئا».

[٥] - مكاسب، ص ١٥٣:« الظاهر من هذا العنوان( أو لو ا الأمر) عرفا من يجب الرجوع إليه في الأمور العامّة التي لم‌تحمل في الشرع على شخص خاص».