تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) - لياقتدار، محمد جواد - الصفحة ٥٩
صورت نمىگيرد پس در هر حال دعا بىتأثير است. در پاسخ بايد اشاره نمود كه مقدر شدن يك امرى باعث نمىشود كه آن امر بدون اسباب و وسائل وجود پيدا كند. به طور مثال، چيزى كه سوختن آن مقدر شده لازمه اش اين نيست كه بدون جهت و با نبودن هيچ امر سوزانندهاى بسوزد بلكه معنايش اين است كه آتش يا وسيله سوختن ديگرى فراهم شده و آن را مىسوزاند. دعا خود يكى از اسباب است. پس موقعى كه شخص دعا مىكند اسباب آن فراهم مى شود و لذا تحقق مىپذيرد. بنابراين مقدر بودن يك امرى با تأثير دعا منافات ندارد زيرا معناى مقدر بودنش اين است كه به واسطه دعا كردن و مستجاب شدن وجود پيدا كنند، همانطور كه تقدير سوختن معنايش اين است كه بوسيله وجود آتش در شرايط مخصوصى بسوزد. به همين دليل است كه در روايات و به نقل از ائمه اطهار (س) آمده است كه دعا، خود از مقدرات است. همچنين از پيامبر اكرم (ص) نقل شده كه «قضاء را جز دعا برنمىگرداند». حضرت امام صادق (ع) نيز مىفرمايند: «دعا، قضايى را كه محكم و پابرجا شده برمى گرداند». امام كاظم (ع) نيز فرموده اند: «بر شما باد دعا كردن. زيرا دعا و درخواست از خدا بلايى را كه از مرحله قدر و قضاء گذشته و جز امضاء آن نمانده (يعنى تمام اسباب آن فراهم شده ولى هنوز در خارج وجود پيدا نكرده) برمىگرداند.» (طباطبايى، همان؛ مطهرى، انسان و سرنوشت)