متربى، معراج به سوى ابديت، پرواز به قله مطلق و صعود به ماوراء آنچه هست مى‌باشد. در مقابل، فردى كه فاصله دو حالت فوق در او كم باشد يا دو حالت مذكور در او بر هم منطبق باشد، مسلماً نيايش و درخواست او نيز در همان سطح بوده و جهان هستى در نظر او يك بنگاه كارگشايى يا جبران كننده ضعف و تنبلى انسان است. از اهداف نيايش، تأمين نياز نيايش‌گر به يك محرم راز، دوست مشاور و سنگ صبور است. بنابراين، نيايش، تنها ابزار تحصيل نيازهاى ديگر نيست بلكه نيايش به خودى خود براى انسان نيايشگر كمال‌آور و تعالى بخش است.

دعا، تجلى يك عشق: يكى از ويژگى‌هاى دعا در نظام تعليم و تربيت اسلامى آن است كه دعاى واقعى و مؤثر، تجلى نوعى رابطه عاشقانه است. «دعا» در نظام تعليم و تربيت اسلامى در همان حال كه مطالبه كردن يك چيزى است، به دست‌آوردن مطلوبى نيز هست و بالاترآن كه تجلى يك عشق است. در اين ارتباط الكسيس كارل در مقاله نيايش خود به زيبايى مى‌گويد: خدا كه دو معجزه حيات و وجود از او سر زده است، به همان گونه كه خود را از برابر چشم كسى كه جز فهميدن، نمى‌فهمد، پنهان مى‌دارد، به همان اندازه، خود را در برابر كسى كه، جز دوست داشتن، نمى‌فهمد آشكار مى كند. مفاهيم ادعيه اسلامى به ويژه آن دسته از دعاها كه از معصومين (ع) به دست ما رسيده است، مملو از رابطه عاشقانه ميان معبود و بنده است.