تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) - لياقتدار، محمد جواد - الصفحة ١٥٨
گوشزد مىنمايد. به عبارت ديگر فراز هفتم و نهم هر دو بر روشهاى محبتآميز و ملاطفت و ملايمت تأكيد دارد در حالى كه فراز هشتم بر روشهاى تقريباً خشن و تنبيه عملى تأكيد دارد. نكته اينجاست كه «روشهاى تند» ميان دو فراز كه بر «روشهاى ملايم» تاكيد دارد محصور شده است و اين حكايت از آن دارد كه در تعليم و تربيت اسلامى تنبيه بدنى و مجازات خشن وجود دارد اما به عنوان «آخرين حربه» از آن استفاده مىشود و اولين عامل تربيتى همان محبت و ملاطفت و خوشخويى و تغافل و عفو و گذشت و امثال اينهاست.
حال ببنيم در اين فراز چه روشهاى تربيتى را امام سجاد (ع) سفارش مىكنند:
روشهاى تنبيه يا تربيت دوستان
به چهار عبارت اول اين فراز دقت كنيد كه با توجه به چه كلماتى شروع شده است: «اعارضَ»، «اجزى»، «اثيبَ»، «اكافى»، كه همگى حكايت از آن دارد كه فرد مؤمن و تربيت شده لازم است در برابر دوستان نادان و جاهل و قدر ناشناس، جهت تربيت، تنبيه و دادن هشدار اخلاقى به آنها و جهت مجازات و پاداش و مكافات آنها و جهت معارضه با آنها از روشهاى «نصح» و «بر» و «بذل» و «صله» استفاده كند. كسانى كه قطع رحم كردند و از معاشرت با ما و از رفت و آمد با ما خوددارى ورزيده و حتى اقدام به فريب ما كردهاند را ما در عوض با خوبى و درستى و بخشش و دوستى پاسخ