تحليلى از زندگانى سياسى امام حسن مجتبى عليه السلام
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص

تحليلى از زندگانى سياسى امام حسن مجتبى عليه السلام - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم محمد سپهري - الصفحة ٧٥

همچنين فرمود:

«و لم يبايع صغيرا الّا منّا؛[١]

پيامبر صلّى اللّه عليه و آله با كودك خردسالى جز از خاندان ما بيعت نكرد.»

گفته مأمون و شيخ مفيد مى‌رساند كه عبد اللّه بن جعفر و عبد اللّه بن عباس را راويان اضافه كرده‌اند، زيرا مأمون و نيز شيخ مفيد قاطعانه منكرند كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله با كودكى جز حسنين عليهما السّلام بيعت كرده باشد و اين كه آن را در مقام احتجاج و استدلال آورده‌اند، دليل بر اين است كه اين مسأله در آن زمان مسلّم و قطعى بوده و آنچه كه در روايت اخير آمده، بعدها اضافه شده است.

روشن است كه اگر بيعت چنان است كه براى طرف مقابل تعهدآور باشد و مسئوليت‌هاى معينى را در ارتباط با آينده دعوت و جامعه و نجات مردم از آسيب‌هاى آتى بر عهده‌اش مى‌گذارد، چنان كه در بيعت رضوان بود، معلوم مى‌گردد كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در حسنين عليهما السّلام لياقت و توان پذيرش اين مسئوليت‌هاى سنگين را سراغ داشت و مى‌دانست كه به تعهدات خويش در اين باره عمل خواهند كرد.

ممكن است بعضى بگويند كه تكليف در آن موقع مشروط به رشد و تميز بوده است؛ لذا بيعت با آن دو، بيانگر هيچ نوع امتيازى برايشان نيست، بلكه تنها مى‌رساند كه در آن زمان از قوه تميز و تشخيص برخوردار بوده‌اند و به تبع آن تكليف متوجه آنها شده بود.


[١] - ينابيع الموده، ص ٣٧٥، نقل از: فصل الخطاب، بخارى و نووى؛ ابن عساكر( ترجمه امام حسين عليه السّلام)، ص ١٥٠ و در پاورقى، نقل از: معجم كبير طبرانى؛ ترجمه امام حسين عليه السّلام، حديث ٧٧؛ حياة الصحابة، ج ١، ص ٢٥٠؛ مجمع الزوائد، ج ٦، ص ٤٠، نقل از طبرانى كه گويد: اين روايت مرسل است و رجال آن، افراد ثقه مى‌باشند. العقد الفريد، ج ٤، ص ٣٨٤( بدون ذكر نام ابن عباس).