كه در آينده به دنبال خواهد داشت حمايت كند. از اين‌رو على رغم ممانعت عثمان از بدرقه ابو ذر، امير المؤمنين عليه السّلام دست دو فرزندش حسن و حسين عليهما السّلام را گرفت و همراه برادرش عقيل و برادرزاده‌اش عبد اللّه بن جعفر و ابن عباس براى توديع وى بيرون آمد. آن‌گاه برخورد حضرت با مروان پيش آمد و منجر به ماجراى ديگرى شد كه بين آنان و خليفه به وقوع پيوست. به اين حوادث، مورخان زيادى اشاره كرده‌اند.[١] امير المؤمنين عليه السّلام اقدامات ديگرى نيز انجام داد كه فعلا مجال بررسى آن نيست.

اگر به دقّت در سخنان حضرت مجتبى عليه السّلام در وداع ابو ذر بنگريم، خواهيم ديد كه حاوى موارد زير بود:

تأسف عميق از رفتار هيأت حاكمه با ابو ذر، تشويق وى به ادامه مبارزه، رضايت پروردگار و خشنودى رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله از اين عمل.

از طرفى امام عليه السّلام كوشيد تا تحمل اين ظلم عظيم و جنايت بزرگ را بر دوش ابو ذر آسان كند و بينشى به او بدهد كه از شدت سختى بكاهد و رويارويى با سختى‌هايى را كه از اين به بعد در انتظار اوست، برايش قابل تحمل سازد؛ از اين رو فرمود:

«دنيا را با يادآورى جدايى آن، از خود واگذار و سختى دشوارى‌ها و ناكامى‌هاى آن را به اميد روزهاى پس از آن بر خود هموار كن!»

اين گفته‌هاى حضرت، بيانگر راز حقيقى (بينش توحيدى نسبت به دنيا و آخرت) است كه مى‌تواند شخصيت فرد مسلمان را از هر سلاح و قدرتى كه در دست طغيانگران و اشرار است، قوى‌تر و مستحكم‌تر نمايد، و از سوى ديگر

[١] - ر. ك: مروج الذهب، ج ٢، ص ٣٣٩- ٣٤٢؛ شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج ٨، ص ٢٥٢- ٢٥٥؛ تاريخ يعقوبى، ج ٢، ص ١٧٢ و ١٧٣؛ فتوح ابن اعثم، ج ٢، ص ١٥٩ و ١٦٠.