فتوحاتى كه در عهد خلفاى سه‌گانه (ابو بكر، عمر و عثمان) نصيب آنان شد، در توسعه و رفاه مادى و ارضاى احساسات قومى و گروهى خود، استفاده‌هاى بسيارى كردند. سياستى در كار بود كه اهتمام زيادى در تحكيم اين اعتقاد داشت كه واليان و امرا باعث اين فتوحات شده‌اند. علاوه بر سياست تبعيض نژادى، اين مسأله ياد شده نيز به وابستگى و علاقه مردم به حكام و امرا كمك كرد و موجب گرديد تا مردم تداوم حكومت و سلطنت آنان را خواستار باشند و تمايلى براى تغيير نظام حاكم- هر چند به مصلحت اصول و ارزش‌هاى اسلامى باشد- از خود نشان ندهند.

به علاوه، خليفه اول و دوم اظهار زهد و روى‌گردانى از دنيا مى‌كردند. اين خود موجب شد تا عده‌اى شهره آفاق گردند و عده‌اى ديگر به فراموشخانه تاريخ سپرده شوند و ديگر يادى و ذكرى از آن‌ها بر زبان‌ها جارى نگردد. امير المؤمنين در اشاره به اين مطلب فرمود:

«ان اوّل ما انتقصنا بعده، ابطال حقنا فى الخمس، فلما رق امرنا طمعت رعيان البهم من قريش فينا؛[١]

همانا نخستين چيزى كه پس از آن حضرت [يا پس از غصب خلافت‌] از حقّمان كاسته و ضايع شد، ابطال حق ما در خمس بود. پس چون كار ما سست شد، چوپانانى از قريش در ما طمع ورزيدند.»

در جاى ديگر فرمود:

«ان العرب كرهت امر محمّد صلّى اللّه عليه و آله و حسدته على ما اتاه اللّه من فضله، و استطالت أيّامه .... حتّى قذفت زوجته، و نفرت به ناقته، مع عظيم احسانه اليها، و جسيم مننه عندها و أجمعت مذ كان حيّا على صرف الأمر عن أهل بيته‌

[١] - امالى مفيد، ص ٢٢٤.