تحليلى از زندگانى سياسى امام حسن مجتبى عليه السلام
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص

تحليلى از زندگانى سياسى امام حسن مجتبى عليه السلام - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم محمد سپهري - الصفحة ١٠٢

كعب الاحبار نيز در زمان عثمان به خلافت معاويه اشاره مى‌كند.[١] معاويه به صراحت گفت كه براى خلافت از روزگار عمر زمينه‌سازى كرده است.[٢]

ج) سياست تبعيض نژادى: اين سياست را حاكمان ناشايست زمان رواج دادند. از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله روايت كردند كه قريش بر ديگران برترى دارد و خلافت اسلام مال قريش است و بنى هاشم را به بهانه اين كه خلافت و نبوت (امامت و پيامبرى) در يك خاندان جمع نمى‌شود، از اين حكم استثنا كردند، در حالى كه مسأله كاملا برعكس بود و حتى خود عمر اين قاعده را با شركت دادن على عليه السّلام در شوراى شش نفره نقض كرد.

اين سياست را در سهم‌بندى بيت المال و برترى دادن عرب بر عجم، در مستمرى مجاهدان تعميم دادند و به دنبال آن در مسائلى از قبيل: ارث، ازدواج، آزادى بندگان، نماز و مسائل ديگرى كه فعلا مجال تتبع آن نمى‌باشد، تبعيض را تداوم بخشيدند.[٣]


[١] - البداية و النهايه، ج ٨، ص ١٢٧.

[٢] - ابن جوزى، الاذكياء، ص ٢٨.

[٣] - در مورد برترى قريش و عرب و سياست زشت تبعيض نژادى، ر. ك: لطف التدبير، ص ١٩٩؛ المسترشد فى الامامه، ص ١١٥؛ الفائق زمخشرى، ج ٢، ص ٣٥٣؛ تلخيص الشافعى، ج ٤، ص ١٤؛ المعرفة و التاريخ، ج ٢، ص ٤٨٣؛ محاضرات راغب، ج ١، ص ٣٥١ و نيز ج ٣، ص ٢٠٨؛ ابن قتيبه، عيون الاخبار، ج ١، ص ٢٦٨ و ٢٦٩ و ٣٣٠؛ المحاسن و المساوى، ج ٢، ص ٢٧٨؛ تاريخ جرجان، ص ٤٨٦؛ الالمام، ج ١، ص ١٨٦؛ التراتيب الاداريه، ج ٢، ص ٢٠ و ٢١ و ٣١٣ و نيز ج ١، ص ٢٠٥ و ٢٠٧ و ٢٠٨ و ٢٢٥ و ٣٣١ و ٤٤٤؛ الخراج، ص ٢٤؛ طبقات، ج ٢، ص ٣٣٨ و نيز ج ٣، ص ٢٩٣ و ٣٣٧ و ٣٣٨ و ٣٤٥ و ٣٤٩؛ المنار المنيف، ص ٥٩ و ١٠٩؛ ميزان الاعتدال، ج ١، ص ٢٣٠؛ الايضاح، ص ١٨٧؛ انساب الاشراف، ج ٢، ص ١٤١؛ عقد الفريد، ج ٣، ص ٤١٢- ٤١٨ و نيز ج ٢، ص ٢٣٣؛ ربيع الابرار، ج ١، ص ٤٠٢ و ٧٩٦ و ٨١٠؛ الاوائل، ج ٢، ص ٦١؛ مالك، الموطأ( مطبوع با تنوير الحوالك)، ج ٢، ص ٦٠؛ تاريخ يعقوبى، ج ٢، ص ١٥٣ و ١٥٤؛ الهدى الى دين المصطفى، ج ٢، ص ٣١٦ و ٣١٧؛ لسان الميزان، ج ١، ص ٣٥٤ و ٤٠٦؛ ابن طيفور، كتاب بغداد، ص ٣٨؛ كشف الاستار، ج ١، ص ٥١ و نيز ج ٢، ص ١٦١ و ٢٢٧ و ٢٩٢- ٢٩٥؛ مجمع الزوائد، ج ٤، ص ١٩٢ و ٢٧٥ و نيز ج ١، ص ٨٩ و نيز ج ١٠، ص ٣٢؛ مسند احمد، ج ٤، ص ٤٧٥؛ المجروحون، ج ١، ص ١٢٩؛ ابو يوسف، الخراج، ص ٤٥- ٥٠؛ الغدير، ج ٦، ص ١٨٧؛ حياة الصحابة، ج ٢، ص ٨٢ و ٢٣٠- ٢٣٣ و ٤١٣ و ٤١٥ و ٤٤٧ و ٧٥٣ و ٧٥٤ و ٨٠١ و نيز ج ٣، ص ٤٨٨، نقل از: طبرى، ج ٥، ص ١٩ و ٢٣ و كنز العمال، ج ٣، ص ١٤٨ و نيز ج ٢، ص ٢١٥ و ٢١٩ و بيهقى، ج ٦، ص ٣٤٩ و ٣٥٠ و ابن سعد، ج ٣، ص ١٢٢ و ٢١٢ و ٢١٦ و از مصادير ديگر.

شرح نهج البلاغه، ج ٨، ص ١٠٩؛ بهج الصباغه، ج ١٢، ص ٢٠٤؛ تاريخ طبرى، ج ٣، ص ٢٧٣ و نيز ج ٢، ص ٥٤٩؛ المصنف، ج ١، ص ٤١١ و نيز ج ٤، ص ٤٨٥ و نيز ج ٥، ص ٤٤١ و ٤٧٤ و ٤٧٦ و ٤٩٦ و ٤٩٧ و نيز ج ٦، ص ٤٧ و نيز ج ٧، ص ٢٧٨ و ٢٧٩ و نيز ج ٨، ص ٣٨٠ و نيز ج ١٠، ص ١٠٣ و ١٠٤ و ٣٠٠- ٣٠٢ و نيز ج ١١، ص ٥٥ و ٥٦ و ٥٨ و ٨٦ و ٣٢٥ و ٤٣٩ و همچنين در پاورقى‌ها از منابع گوناگون.

كنز العمال، ص ٢٠٦؛ طبقات ابن سعد، ج ٤، ص ١١٧ و نيز ج ٣، ص ٢١٩؛ شوشترى، قضاء امير المؤمنين، ص ٢٦٣- ٢٦٥ و همچنين كتب ديگرى كه به اين بحث و بحث قوميت و قوميت‌گرايى پرداخته‌اند.