از تسليم‌شدگان تنها خواسته مى‌شد كه به يگانگى خدا و رسالت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله شهادت داده، بعضى از تكاليف و شعائر اسلامى را به صورت ظاهرى و خالى از محتواى اعتقادى و بدون رسوخ در درون وجدان به جاى آورند؛ از اين‌روست كه مى‌بينيم در بعضى از كتاب‌هاى تاريخ آمده است: بسيارى از مناطق توسط سپاهيان مسلمان فتح مى‌شد، اما پس از زمان اندكى به كفر و عصيان بر مى‌گشتند و براى بار دوم توسط مسلمين گشوده مى‌شد.[١]

پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله از سوى خداوند مأمور بود كه از مردم، هم اسلام بخواهد و هم ايمان:

«قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا، وَ لَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمانُ فِي قُلُوبِكُمْ.»[٢]

خلفا و كشورگشايان مسلمان فقط ظاهر مسلمانى را از مردم مى‌خواستند و بس؛ ما اين سهل انگارى را در ميان قريش و ديگران به عيان مى‌بينيم، حتى بسيارى از صحابه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله نيز همين روش را در پيش گرفته بودند.

موسى بن يسار گويد:

«اصحاب رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بيابانگردهاى خشنى بودند؛ ما ايرانيان كه آمديم، دين اسلام را خالص گردانيديم.»[٣]

[١] - به طور مثال ر. ك: تاريخ ابن خلدون، ج ٢، ص ١٣١- ١٣٣؛ البداية و النهايه، ج ٧، ص ١٢١- ١٥٦؛ فتوح ابن اعثم( فارسى) ص ٨٥؛ كامل ابن اثير، ج ٣، ص ٤٦٥؛ تاريخ طبرى، ج ٣، ص ٣٢٥؛ دحلان، الفتوحات الاسلاميه، ج ١( موارد زيادى را ذكر كرده است)؛ المختصر فى اخبار البشر، ج ١، ص ١٨٦.

[٢] - حجرات( ٤٩) آيه ١٤.

[٣] - لسان الميزان، ج ٦، ص ١٣٦؛ ميزان الاعتدال، ج ٤، ص ٢٢٧.