پس معلوم است كه امام حسن عليه السّلام در امر امامت تقيه نكرد، بلكه حكومت دنيوى را كه در آيه مباركه‌ «وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ» بدان اشاره شده، به معاويه تسليم كرد و او را حاكم و پادشاه و سلطان صرف ناميد، ولى امامت دينى و بيعت و خلافت شرعى او را به رسميت نشناخت.[٣]

از سوى ديگر، امام حسن عليه السّلام در نامه‌ها و خطبه‌هاى خود به صراحت بيان فرمود كه معاويه را براى خلافت شايسته نمى‌داند و به منظور حفظ خون مسلمين و نجات جان شيعيان امير المؤمنين با وى صلح كرده است؛ حتى بلافاصله پس از تسليم حكومت بدو، طى خطبه‌اى فرمود:

انّ معاوية بن صخر زعم انّى رأيته للخلافة أهلا و لم أر نفسي لها أهلا، فكذب معاوية و أيم اللّه، لأنا أولى الناس بالناس فى كتاب اللّه و على لسان رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله، غير انا لم نزل اهل البيت مخيفين مظلومين، مضطهدين، منذ قبض رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله فاللّه بيننا و بين من ظلمنا حقنا ...؛[٤]

معاويه، پسر صخر، مى‌گويد كه من او را شايسته خلافت مى‌دانم و خود را لايق‌

[١] - ر. ك: التراتيب الاداريه، ج ١، ص ١٤٢.

[٢] - كنز العمال، ج ٤، ص ٢٧٤.

[٣] - ر. ك: آل ياسين، الامام الحسن بن على عليهما السّلام، ص ١١٠ و ١١٤ و شرح نهج البلاغه.

[٤] - امالى طوسى، ج ٢، ص ١٧٢؛ احتجاج طبرسى، ج ٢، ص ٨؛ بحار الانوار، ج ٤٤، ص ٢٢ و ٦٣ و نيز ج ١٠، ص ١٤٢؛ بهج الصباغه، ج ٣، ص ٤٤٨.