را به طور مفصل با ذكر دلايل و شواهد بيان مى‌كند. جمعى، همه اصحاب را عادل نمى‌دانند؛ بلكه مى‌گويند: اصل در صحابه عدالت است (اصالة العدالة)، مگر آن‌كه خلاف آن ثابت شود.

علماى شيعه مى‌گويند: در تعديل اصحاب بايد روى زندگانى هر فرد و عمل او غور و تعمق نمود و سپس قضاوت كرد. به نظر بنده كه در كتاب بحوث ي علم الرجال ذكر كرده‌ام، مى‌شود كه در قرآن مجيد اصالة العدالة را در حق صحابه مؤمن اول اسلام استفاده نمود.[١]

راه اصلاح اجتماعى در اين مورد اين است كه طرفين از افراط و تفريط (غلو و بدگويى) صرف‌نظر كنند و مشاهير صحابه را به خوبى ياد كنند. و يزيد و امثال او از بنى اميه و دشمنان اهل بيت را بهتر از امام حسين عليه السّلام (سيد جوانان اهل بهشت) ندانند. وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً.[٢]

سنّيان نبايد به هل بيت پيغمبر و ائمه دوازده‌گانه عليهم السّلام بى‌مهرى نشان دهند و از ذكر فضايل و مناقب آنان ناراحت شوند.

وهابى‌ها امروز حتى در توهين به آنها قلم‌فرسايى مى‌كنند. و به طور نمونه مى‌شود به كتاب الشيعه و السنه و امثال آن مراجعه نمود، درحالى‌كه محبت اهل بيت پيغمبر را دانشمندان اهل سنت به طور اجماع، واجب مى‌دانند. اما بعضى‌ها در مقام دفاع از يزيد و شمر و امثال آنها كتاب نوشته‌اند. بعضى‌ها مى‌گويند: حضرت حسين به شمشير جدش كشته شد (نعوذ باللّه منه).

شيعيان هم نبايد به خلفاى راشدين بدگويى كنند كه يكى از آثار اين بدگويى، رواج كينه و عداوت بين مسلمانان است و مداخله بيگانگان. بنده‌

[١] . آيه مباركه وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرِينَ وَ الْأَنْصارِ براى اثبات مدعاى فوق كافى است.

و من در مورد عدالة الصحابة كتابى نوشته‌ام كه با كتاب بحوث فى علم الرجال- چاپ سوم- يكجا در پاكستان طبع شده است. تصور مى‌شود محققان از مطالعه آن بى‌نياز نيستند.

[٢] . سوره بقره، آيه ١٤٣.