تقريب مذاهب؛ از نظر تا عمل - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٠٨ - ٦ استراتژى و عوامل تقريب مذاهب اسلامى
از متون قرآن و سنت شريف، به خاطر تفاوتهاى مراتب علمى و ذوقى خود يكسان نبودهاند، كه طبعا مذاهب متعددى در طول تاريخ شكل گرفتهاند.
در استفاده از احاديث مباركه نبوى، مشكل وثاقت و ضعف راويان نيز وجود داشته و علماى علم رجال در اين مورد متفاوت بوده و هستند و لذا جمعى، حديثى را معتبر دانسته و به آن عمل كردهاند و جمعى به خاطر اين كه وثاقت بعضى از راويان حديث براى آنان ثابت نشده، به آن عمل نكردهاند.
موارد حكم عقل (در مذهب شيعه) و قياس (در مذهب حنفى و بعضى از مذاهب ديگر) و اجماعات نيز، اختلافاتى را در نظريات دانشمندان اسلامى پديد آورده است.
به علاوه كه اوضاع سياسى و اجتماعى و فاميلى دانشمندان و خصوصيات زمان و مكان آنان نيز، در پيشداورى و در تفاوت آراى آنان مؤثر بوده است.
بههرحال، اينگونه اختلافات، طبيعى و عادى و حتى غير قابل اجتناب است.
موانع تقريب
١. تفريق و تخريب خارجى دشمنان اسلام و مسلمين، چه به انگيزه تعصب دينى و چه به انگيزه استثمار و سياسى.
٢. تفريق و تخريب داخلى كه به دو گونه وجود دارد:
الف. تخريب منسجم و دستهجمعى به پشتوانه و حمايت مادى و معنوى بعضى از مراكز كه ظاهرا آخرين سالهاى عمر خود را طى مىكنند و احتمالا اين مراكز بيش از چند سال، نتوانند عمر كنند.
ب. تخريب فردى به انگيزه پواب! مانند عالمان مذهبى كوتاهنظر و غالبا كمسواد. و تخريب فردى به انگيزه رياستطلبى و شهرت و پولدارى، حتى از راه اجير شدن براى خارجىها.