تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٩٨ - سوره النساء(٤) آيات ٩٠ تا ٩٩
رؤساى قريش بجانب بدر مىآمدند ايشان همراه كفار بحربگاه حاضر گشتند و بشمشير مسلمانان كشته شدند حقتعالى در شأن ايشان آيه فرستاد كه إِنَّ الَّذِينَ بدرستى كه آنان كه تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ جان ستانيدند از ايشان فرشتگان و احتمال دارد كه فعل مضارع باشد بر حذف احد التاءين يعنى آنان كه جان ميستانند از ايشان فرشتگان كه اعوان ملك الموتند و يا ملائكه كه باعانت اهل اسلام در بدر حاضر شده بودند ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ در حالتى كه ستمكاران بودند بر نفس خود بترك هجرت و در آن وقت هجرت فرض بود و مرافقت با كفار ممنوع قالُوا گفتند ملائكه از روى توبيخ مر ايشان را كه فِيمَ كُنْتُمْ در چه چيز بوديد از كار دين خود و با كدام طايفه بوديد از مشركان و موحدان ايشان بر سبيل اعتذار بيموقع قالُوا گفتند كه كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ بوديم ضعيفان و عاجزان فِي الْأَرْضِ در زمين مكه و كفار بر ما غالب بودند و نتوانستيم كه هجرت كنيم بمدينه و يا از اعلاى كلمه اسلام عاجز بوديم قالُوا گفتند فرشتگان بر سبيل تكذيب و تبكيت ايشان كه أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ آيا نبود زمين خدا واسِعَةً گشاده و بسيار فَتُهاجِرُوا فِيها كه هجرت كنيد در طرفى ديگر از آن چنانچه مهاجران حبشه كردند فَأُولئِكَ پس آن گروه تاركان هجرت بدون عذر مسموع مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ جاى ايشان دوزخست وَ ساءَتْ مَصِيراً و بد بازگشتى است ايشان را دوزخ بجهت ترك امر واجب و مساعده كفار بدانكه فاولئك خبران است و ذكر فاجهت آنست كه متضمن معنى شرط است و قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ حالست از ملائكه باضمار قد و يا آنكه قالوا خبران است و عايد در آن محذوف اى قالوا الهم و جمله فاولئك معطوف است بر جمله ما قبل كه مستنتج باشد از ان و در آيه دليل است بر وجوب هجرت از موضعى كه متمكن نباشد در آن اقامه دين و اشعار شعاير اسلام و از حضرت رسالت صلّى اللَّه عليه و آله مرويست كه
من فر بدينه من ارض الى لا ارض و ان كان شبرا من الارض استوجب له الجنة و كان رفيق ابيه ابراهيم و نبيه محمد (ص)
يعنى هر گاه كسى فرار كند بسبب دين خود از زمينى بزمينى ديگر و اگر چه مقدار يك شبر باشد بهشت او را واجب شود و رفيق پدر خود باشد كه ابراهيم است و رفيق پيغمبر خود كه محمد (ص) است و از امام محمد باقر عليه السّلام مرويست كه آيه مذكوره در شأن پنج كس نازل شد حارث بن ذمعة الاسود و ابو العاص و ابن امية بن خلف و قيس بن الوليد بن مغيره و قيس بن الفاكهة بن المغيرى كه با رسول (ص) هجرت نكردند چون مشركان ببدر حاضر