تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٨٧ - سوره النساء(٤) آيات ٩٠ تا ٩٩
بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ دويم هجرت كافران و منافقان از كفر و نفاق بايمان چنان كه در اين آيه است سيم هجرت مؤمنان از معاصى كما
قال عليه السّلام المهاجر من هاجر عما نهيه اللَّه
فَإِنْ تَوَلَّوْا پس اگر اعراض كنند از ايمان و هجرت فَخُذُوهُمْ پس بگيريد ايشان را و اسير كنيد وَ اقْتُلُوهُمْ و بكشيد ايشان را حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ هر كجا كه بياييد در حل و حرم همچه ساير كفره وَ لا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ و مگيريد از ايشان وَلِيًّا دوست دارى وَ لا نَصِيراً و نه يارى و مدد كارى يعنى بالكلية از ايشان مجانبت كنيد و از ايشان قبول ولايت و نصرت مكنيد
إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ استثنا است از فَخُذُوهُمْ وَ اقْتُلُوهُمْ يعنى ايشان را بگيريد و بقتل آريد مگر آنان كه پيوندند و پناه آورند إِلى قَوْمٍ بگروهى كه واقع شده بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَهُمْ مِيثاقٌ ميان شما و ايشان پيمانى و آن قبيله خزاعه بودند كه هر كه بجوار ايشان درآيد در جوار آن حضرت باشد أَوْ جاءُوكُمْ عطفست بر صله مگر آنان كه بشما حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ در حالتى كه تنك بود سينههاى ايشان اين حالست باضمار قد يا بيان جاءوكم يا صفت محذوف اى جاءوكم قوما حضرت صدورهم و حصر بمعنى ضيق و انقباض است يعنى آمدند ايشان تنگدل و مقبض أَنْ يُقاتِلُوكُمْ از آنكه كارزار كنند با شما و يا بجهت كراهت آنكه با شما مقاتله كنند أَوْ يُقاتِلُوا قَوْمَهُمْ يا كارزار كنند با قوم خود از كفار و ايشان بنى مدلج بودند كه بعد از واقعه احد سراقة بن مالك مدلجى را بخدمت پيغمبر فرستادند و پيمان بستند بر آنكه با پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله مقاتله نكنند و با قريش نيز بهمين طريقه عهد كردند و از باقر عليه السّلام روايت است كه مراد بنى اسلمند كه بلال بن عمر اسلمى را نزد رسول صلّى اللَّه عليه و آله فرستادند و با يكديگر معاهده كردند كه مقاتله نكنند و حمايت مشركان نكنند و نزد بعضى بنى اشجعند كه بمدينه آمدند و پيشواى ايشان مسعود بن رحيل بود رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله ايشان را ميزبانى كرد و از سبب آمدن ايشان پرسيد گفتند آمدهايم كه با هم معاهده كنيم بر آنكه با يكديگر جنگ نكنيم رسول صلّى اللَّه عليه و آله با ايشان عهد بست وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ و اگر خواستى خدا و حكمت و مصلحت او تقاضا نمودى لَسَلَّطَهُمْ عَلَيْكُمْ هر آينه مسلط ساختى ايشان را بر شما بآنكه ترس شما از دل ايشان بدر رود و صدور ايشان را منبسط ساختى و قلوب ايشان را تقويت دادى فَلَقاتَلُوكُمْ پس هر آينه قتال كردندى با شما و دست باز نداشتندى از جدال