اگر برسد باهل كتاب يا منافقان‌ حَسَنَةٌ نيكويى يعنى غنيمت بسيار و ارزانى بيشمار و غلبه بر دشمن چنانچه در حرب بدر بوده‌ يَقُولُوا مى‌گويند هذِهِ‌ اين نيكويى‌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ‌ از نزديك خدا است‌ وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ و اگر برسد بديشان دست تنگى و قحط يا هزيمت چنانچه در واقعه احد روى نمود يَقُولُوا هذِهِ‌ گويند اين سختى‌ مِنْ عِنْدِكَ‌ از نزديك تو است كه محمدى (ص) و بسبب آمدن تو به اين صوب و يا بجهت تدبيرات تو كه در باب حرب صايب نموده و صواب دانسته و اصح آن است كه اين آيه شامل جميع منافقان و اهل كتاب است يعنى همه ايشان مى‌گويند كه جميع نعم از خدا است و همه نقم از تو قُلْ‌ بگو اى محمد (ص) در جواب ايشان كه‌ كُلٌ‌ همه قبض و بسط و گرانى و ارزانى و غنيمت و هزيمة مِنْ عِنْدِ اللَّهِ‌ از نزديك خداوند است و بحكم او و هيچكس رد آن نمى‌تواند كرد و مرا كه محمدم (ص) در آن دخلى نيست و هيچكدام از اين تحت قدرت من نيست پس بر سبيل تقريع و انكار ميفرمايد كه‌ فَما پس چيست و چه حالست‌ لِهؤُلاءِ الْقَوْمِ‌ مر اينگروه منافق و جهود را لا يَكادُونَ يَفْقَهُونَ‌ كه نزديك نيستند كه فهم كنند حَدِيثاً سخنى را كه مشتمل است بر موعظه ايشان كه قرآنست چه اگر فهم آن ميكردند و تدبر در معانى آن مينمودند ميدانستند كه همه حسنه و مصيبت نزد خدايست يا نيستند كه سخنى دريابند چون بهايم كه ميشنوند و فهم نمى‌كنند و يا نيستند كه فهم نمايند حادثى از حوادث زمان را پس تفكر كنند در آن تا بدانند كه باسط و قابض او سبحانه است نه غير او وَ ما أَصابَكَ‌ و آنچه بتو ميرسد اى آدمى‌ مِنْ حَسَنَةٍ از غنيمت و فتح و خصب و فراخى‌ فَمِنَ اللَّهِ‌ پس از فضل خدايست پس هر چه انسان مى‌كند از اقسام طاعات مكافى نعمت وجود او نيست پس چگونه مقتضى غير آن باشد و لهذا

قال (ع) ما احد يدخل الجنة الا برحمة اللَّه‌

گفتند يا رسول اللَّه (ص) دخول شما ببهشت نيز برحمت خدا منوط است فرمود نعم داخل شدن منهم نيز به رحمت خدايست‌ وَ ما أَصابَكَ‌ و آن چه مى‌رسد بتو مِنْ سَيِّئَةٍ از هزيمت و قتل و يا قحطى و تنگى‌ فَمِنْ نَفْسِكَ‌ پس از نفس تو است زيرا كه نفس تو سبب آن شده چه معاصى مستجلب آن است كما قال‌ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ‌ اين منافات ندارد بكريمه‌ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ‌ زيرا كه هر نعمة و نقمة از جانب او است بر سبيل ايصال الا آنست كه حسنه احسان است‌