تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٣٤٤ - سوره المائدة(٥) آيات ١٠٠ تا ١٠٩
بآن شهادت كردهاند بدون تحريف و خيانت در آن أَوْ يَخافُوا آيا نزديكتر است بآنكه بترسند أَنْ تُرَدَّ أَيْمانٌ آنكه رد كرده شود سوگند بر مدعيان بَعْدَ أَيْمانِهِمْ پس از سوگند ايشان كه خوردهاند بر خيانت و كذب ايشان و بجهت ظهور خيانت و يمين كاذبه رسوا شوند پس چون دانند كه حكم شرع آن است كه سوگند با مدعى رد كرده شود در وقت ظهور امارات كذب ايشان و چون سوگند خورد حكم بر خيانت و كذب و رد شهادت ايشان خواهند كرد هر آينه بجهت اين سوگند به راست خواهند خورد و در آن تحريف نخواهند نمود و جمع ضمير بجهت آن است كه اين حكم شامل جميع شهود است وَ اتَّقُوا اللَّهَ و بترسيد از خداى در خوردن سوگند آن بدروغ وَ اسْمَعُوا و بشنويد امر خداى را بسمع اجابت وَ اللَّهُ و خداى تعالى لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ راه نمينمايد فاسقان را كه حالفان و شاهدانند بكذب يعنى اگر متقى نشويد و بسمع اصغا سخن حق نشنويد از قوم فاسقان خواهيد بود و حقتعالى راه نمينمايد فاسقان را بحجة و توفيق نميدهد آنها را بر آن بجهت عناد و جحود و فرط عناد و يا راه نمىنمايد ايشان را بطريق جنت در كنز العرفان آورده كه در اين آيه چند حكم است اول آنكه هر كه امارات مرك بر او ظاهر شد سزاوار آن است كه دو عادل را گواه گيرد بر وصيت خود خواه آن كه دو عادل از ذى نسب او باشند و يا از اهل دين او كه اسلام است و اگر اين متعذر باشد بجهت آنكه در سفر باشد پس دو كس ديگر كه اجانب باشند يا از اهل ذمه دويم آنكه هر گاه حمل ضمير منكم بر مسلمين كنند و در غيركم بر غير ايشان آيا حكم مذكوره باقى خواهد بود نه منسوخ يا نه اصحاب ما قايلند باول و تجويز شهادت اهل ذمه كردهاند با تعذر مسلمانان در وصيت و جمعى از فقها بثانى قايلند و آيه را منسوخ ميدانند و اصح اول است بجهت اصالة عدم نسخ و آيه مخصص است بجهت اشتراط ايمان و عدالت در شاهد بما عداى وصيت اما شرطست كه نزد تعذر مؤمن شاهدين اهل ذمه عادل باشند در مذهب خود و ايشان مرحجاند بر فساق مسلمين سيم آنكه اگر ضمير منكم بر اقارب محمول سازند دلالت خواهد كرد بر قبول شهادت قريب بر قريب خود مطلقا و در اين رد خواهد بود بر منع مخالفين از اين چهارم بنا بر قول اصحاب ما بقبول شهادت ذمى در وصيت با عدم عدول مسلمين آيا سفر شرط است هم چنان كه ظاهر آيه است يا نه اصح عدم است و باشتراط روايت مطروحه واقع شده پنجم شهادت اهل ذمه در وصيت با عدول مسلمين مردود است بنا بر قول اصحاب ما بنا بر ظاهر آيه و عدم نسخ آن اگر گويند آيه دال است بر آنكه هر گاه ارتياب واقع شود شاهدين را سوگند ميبايد داد و حال آن كه باجماع تحليف شاهد روانيست پس حكم شهادت ايشان باقى نباشد و آيه منسوخ باشد گوئيم