ساخت و مرض وى اشتداد يافت تميم و عدى را وصيت نمود كه تركه او را باهل او رسانند ايشان بعد از وفات او رخوت و امتعه او را بحوزه تصرف درآوردند و اناى از نقره كه بزر منتقش ساخته بودند سيصد مثقال نقره در آنجا بود از ميان امتعه او برداشتند و باقى را بمدينه آوردند و تسليم اهل وى كردند ورثه بديل كه آن صحيفه بديل را كه مشتمل بر مفصل رخوت بود يافتند و چون اناى مذكور را در ميان نيافتند رجوع بتميم و عدى كردند ايشان انكار نمودند و مرافعه بمجلس معلاى حضرت مصطفى صلّى اللَّه عليه و آله آوردند اين آيه نازل شد كه‌ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اى گروه گرويدگان در آنچه شما را فرموده‌اند شَهادَةُ بَيْنِكُمْ‌ گواهى وصيت است در ميان شما در انوار گفته كه اين مبتداست و خبر آن محذوف است و در تقدير (فيما امرتم شهادة بينكم) چنان كه باين مترجم شد و يا تقدير اين است كه عليكم شهادة بينكم يعنى بر شما است گواهى و اضافه شهادت بظرف بر سبيل اتساع است و قوله‌ إِذا حَضَرَ ظرف شهادتست يعنى گواهى در وقتى كه حاضر شود و واقع گردد أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ‌ يكى از شما را مرك يعنى چون مشرف بر موت شود و علامت مرك بر او ظاهر گردد بايد كه گواه شوند حِينَ الْوَصِيَّةِ بهنگام وصيت و اين بدل اذا است و در ابدال آن تنبيه است بر آنكه سزاوار نيست بر آنكه تهاون كند در وصيت و ميتواند بود كه ظرف حضر باشد يعنى حاضر شود موت در وقت وصيت و قوله‌ اثْنانِ‌ فاعل فعل محذوفست اى يشهد اثنان و فايده تبيين بعد از ابهام تقرير حكم است در نفس دو بار كه آن اجمال و تفصيل است در حينى كه فرمود شهادة بينكم گوييا سايلى پرسيده كه من يشهد جواب داده كه اثناى اى يشهد اثنان پس معنى آن است كه گواهى دهند دو تن عدل و ميتواند بود كه (شهادة بينكم شهادة اثنين) يعنى شهادت در ميان شما شهادت دو كس است‌ ذَوا عَدْلٍ مِنْكُمْ‌ كه خداوندان عدل و انصاف باشند از شما يعنى از مسلمانان يا از اقارب شما و اول قول اكثر است و اين هر دو صفت اثنان است و قوله‌ أَوْ آخَرانِ‌ عطف است بر اثنان يعنى يا دو تن ديگر مِنْ غَيْرِكُمْ‌ از غير شما يعنى از اهل ذمه و اين مرويست از باقر و صادق (ع) و منقول از ابن عباس و سعيد بن مسيب و سعيد بن جبير و شريح و مجاهد و ابن سيرين و ابن زيد و ابراهيم و گويند مراد اجانب ميت‌اند كه مسلمانان باشند و اول اصح و اشهر است و گويند بنا بر آن كه اهل ذمه‌اند نزد بعضى آن است كه آيه منسوخ است چه شهادة اهل ذمه بر مسلمانان مسموع نيست و اينكه در اول مايده گذشت كه رسول صلّى اللَّه عليه و آله در حجة الوداع خطبه ادا فرمود كه‌

سورة المائدة من آخر