كه آن ماه رجب است و اليه اشار بقوله تعالى منها اربعة حرم و ذكر آنها بعنوان افراد جهت آنست كه شهر اسم جنس است و تسميه آنها بحرم جهت آن است كه قتال در او حرام است و در جاهليت نيز در اين ماهها ترك حرب ميكردند و بصرف صلاح معاش خود اوقات ميگذرانيدند و اين طريقه را از دين اسماعيل (ع) توارث كرده بودند و آن چنان مستمر بود تا زمان اسلام و بعد از آن بجهت بغى و ظلم از آن تجاوز كردند و تسميه كعبه به بيت الحرام نيز بجهت آنست كه حرام است در آن قتال كردن و غير آن از محرماتى كه در شرع مقدر شده و مرويست كه هر كه متوجه آن شود و مناسك آن بجاى آورد بدن او بر آتش دوزخ حرام گردد و در خبر است كه در زير مقام ابراهيم سنگى است كه بر آن جا نوشته كه (انا اللَّه ذو بكه حرمتها يوم خلقت السماوات و الارض و يوم وضعت هذين الجبلين و حففتها بسبعة املاك حنفاء من جاءني زائرا لهذا البيت عارفا بحقه مذعنا لى بالربوبية حرمت جسده على النار) يعنى منم خداى بكة كه زمين مكه است حرام كرده‌ام آن را روزى كه آفريدم آسمانها و زمينها را و روزى كه نهادم اين دو كوه را يعنى صفا و مروه و هفت فرشته را كه مستقيم الطريق و منقاد امر من‌اند در حوالى و گرداگرد آن بداشتم هر كه بمن آيد در حالتى كه زيارت كننده اين خانه باشد و عارف بحقية آن و مصدق و موقن ربوبية من حرام گردانم بدن او را بر آتش دوزخ و گويند تشبيه آن بحرم باعتبار آن است كه هر كه پناه باو دهد محترم و مكرم گردد و كسى او را نيازارد و نرنجاند اگر چه قاتل برادر او باشد و سباع و طيور يكديگر را نيازارند و در آنجا آهو با شير و گرگ با ميش و كبوتر با باز مستأنس باشند و اين از آيات كعبه معظمه است و قوله‌ وَ الْهَدْيَ وَ الْقَلائِدَ نيز معطوف است بر الكعبة يعنى گردانيد قربانى و (ذوات القلايد) را هم سبب قيام امور بندگان چه محاويج و مساويج و مساكين بآن منتفع ميشوند و مراد بذوات القلايد بدن است و شبه آن از نعم كه نعل را بر آن معلق سازند تا متميز شود از غير و معلوم بندگان شود كه آن صدقه است و تفصيل اين مبحث در ما تقدم مذكور شده ابو بكر انبارى گفته كه در اين آيه دو طريق است يكى آنكه حق تعالى منت نهاد بر اهل اسلام به اينكه كعبه را صلاح دين و دنياى شما گردانيده‌ام و سبب قيام انتعاش شما ساخته‌ام دويم آنكه اخبار فرموده از آن چه در جاهليت احترام اينخانه كرده‌اند ذلِكَ‌ آنچه مذكور شد از جعل يا از امر بحفظ حرمت حرم و غير آن‌ لِتَعْلَمُوا براى آن است كه تا بدانند أَنَّ اللَّهَ‌ آنكه بتحقيق كه خداى تعالى‌ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ‌ ميداند آنچه در آسمان‌ها و زمين‌ها است چه شرع احكام بجهت دفع مضار قبل از وقوع آن و جلب منافع مرتبه بر آن دليل حكمت شارع است و كمال علم او يعنى‌