مفسران و فقها گفته‌اند كه مماثله در خلقت و هيئت است پس واجب باشد نظير آن از نعم و اما اصحاب ما تقسيم صيد ميكنند بآنچه او را مثلى باشد از نعم چون نعامه كه بدنه مثل آنست و حمار وحشى كه بقره مثل آنست و ظبى كه شاة مثل آنست پس در اين قسم مماثله واجبست و بآنچه او را مثلى نباشد و در اينقسم آنچه جزا معين است از معين واجبست نه غير آن و اگر معين نيست پس قيمت آن واجبست ششم بنا بر قول ما و شافعى آيا مماثله شخصيه است پس فديه صغير بصغير باشد و فديه كبير بكير و ذكر بذكر و انثى بانثى يا نوعيه است پس مجزى باشد صغير از كبير و ذكر از انثى و در اين دو احتمالست و ثانى اظهر است در فتوى ليكن افضل اوليست بجهت يقين بحصول برائة الا آنست كه مجزى نيست معيب از صحيح و مجزيست از مثل آن بعينه پس مجزى نيست اعرج از اعور و اگر مقتول حامل باشد فداى او بحاملست نه حايل و با تعذر تقويم جزاى حامل كنند هفتم واجبست كه دو عدل حكم كنند در اين جزا بمماثله و تقويم يعنى دو مرد صالح فقيه كه عارف باشند بصيد و مثل آن و قيمت مثل آن و اگر احدهما قاتل باشد جايز است اگر قتل او بخطا بوده باشد نه آنكه بعمد باشد زيرا كه در اينصورت فاسق خواهد بود و در قرائت باقر صلوات اللَّه عليه دو عدلست و تفسير آن به امام كرده‌اند و ابن جنى گفته كه مراد از آن من يعدلست و من هم چنان كه از براى واحد است از براى اثنين نيز آمده است كقول الشاعر (لكن مثل من ياذيب يضطحبان) و قوله منكم اى من المسلمين و اينجا سؤالى مقدر است و تقرير آن اينست كه عدالت مستلزم اسلام است و ذكر آن مغنى است از آن پس چرا فرموده است كه منكم و جواب آنست كه اين بجهت زيادتى است در ايضاح و يا بجهت عدم توهم جواز حكم عدل در دين خود و اگر چه مسلمان نباشد هشتم هديا بالغ الكعبة نزد بعضى مراد از آن ذبح جزا است در حرم و اما صدقه بآن نزد شافعى نيز در حرمست ابو حنيفه گفته كه در همه جا تصدق ميتوان كرد و اصحاب ما گفته‌اند كه اگر صيد در احرام عمره است جزاى آن را در حرم ذبح بايد كرد بفناى كعبه در خروره و در همانجا تصدق بايد كرد و اگر در احرام حج است ذبح آن نميبايد كرد و همانجا تصدق نمود نهم اصحاب ما گفته‌اند كه اگر محرم قتل نعامه كند بدنه بر او واجب است و اگر از آن عاجز شود تقويم بدنه كند و ثمن آن را گندم بخرد و شصت مسكين را طعام دهد هر مسكينى را نصف صاع بدهد و اگر بشصت وفا نكند آنچه وفا كند مجزى است و اگر زياده بر شصت مسكين باشد زايد بر شصت بر او واجب نيست بلكه ما زاد از آن او خواهد بود و اگر از طعام عاجز شود بدل هر مسكينى روزه بدارد و اگر حمار وحشى كشته باشد يا شبه آن بقره اهليه بر او واجبست و با عجز ثمن آن را گندم بخرد و بر سى مسكين تصدق بكند و هر مسكينى را مدى بر تفصيلى كه گذشت و اگر قتل ظبى‌