است و يا از قول حقتعالى است كه براى اهل ايمان گواهى داده بحبوط عمل اهل نفاق در اين معنى تعجب است كانه قيل (و ما احبط اعمالهم و ما اخسرهم) و از كلبى روايتست كه ندامت ايشان در منازلى باشد كه در بهشت داشته باشند و حقتعالى آن را باهل ايمان دهد بعد از حكم بدخول ايشان بدوزخ آورده‌اند كه بعد از وفات سيد كاينات عليه و آله اكمل التحيات تمام عرب مرتد شدند مگر مردم مكه و مدينه و بنى عبد القيس از بحرين بعضى از دادن زكاة باز ايستادند و بعضى بر مسيلمه كذاب و طليحه اسدى و ذو الحمار كاهن و سحاج كاهنه جمع شدند و بنبوت ايشان اعتراف نمودند چنان كه تفصيل اين معلوم شود و حق تعالى قبل از وقوع اينصورت از اين اخبار فرمود كه‌ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اى گروه مؤمنان‌ مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ‌ هر كه مرتد شود از شما يعنى آنكه اظهار ايمان ميكنند هر گاه اظهار كفر كنند و بر گردد عَنْ دِينِهِ‌ از دين خود يعنى از دين اسلام كه اظهار حقيقت آن ميكردند فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ‌ پس زود باشد كه خداى بياورد گروهى را كه‌ يُحِبُّهُمْ‌ دوست ميدارد ايشان را وَ يُحِبُّونَهُ‌ و ايشان دوست دارند او را أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ‌ متواضع و متذلل و مهربان باشند بر مؤمنان‌ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ‌ سخت دل و متغلب و بى‌رحم بر كافران مراد بمحبت خدا بعبد توفيق او است مر او را بازاحه علت و اعطاى الطاف هاديه و حسن ثواب آخرت و محبت عباد بخدا اراده طاعت او است و تحرز از معاصى او و اذلة جميع ذليل است نه ذلول زيرا كه آن جمع ذلل است و استعمال آن بعلى يا بتضمين معنى عطف و حنو است و يا تنبيه بر آنكه ايشان با علو طبقه و فضل ايشان بر مؤمنان حافظان ايشانند و يا بجهت مقابله آن بقوله‌ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ‌ و اعزة جمع عزيز است بمعنى متغلب مأخوذ از عزه اذا غلبه و ابن عباس فرموده كه متواضع و مشفق و ذليل باشند بر مؤمنان مانند ولد نسبت بوالد و عبد نسبت بسيد خود و غليظ باشند بر كافران مانند سبع بر فريسه خود يُجاهِدُونَ‌ صفت ديگر است يعنى آن قومى كه محبوب خدا باشند و خدا محب ايشان جهاد كنند فِي سَبِيلِ اللَّهِ‌ در راه خداى تعالى يعنى بجهت اعلاى كلمه او و اعزاز دين او و ميتواند بود كه حال باشد از ضمير اعزة يعنى غالبان باشند بر كافران در حالتى كه جهاد كنند با كافران در راه خداى‌ وَ لا يَخافُونَ‌ عطفست بر يجاهدون يعنى جهاد كنند و نترسند لَوْمَةَ لائِمٍ‌ از ملامت هيچ ملامت كننده يعنى ايشان جامع باشند ميان‌