تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ١٩٤ - سوره المائدة(٥) آيات ١ تا ٩
گوئيم واجب است ابتدا بغسل وجه بجهت اتيان آن بفاء تعقيب و هر كه قايل است باين قايلست بوجوب ترتيب و بجهت آنكه كلام محتمل الوجهين است و در وضوء بيانى ترتيب واقع شده و اگر نه بايستى كه خلاف آن متيقن بودى و اين باطلست باجماع و بدانكه اگر امر براى فوريت است پس موالات واجب است جز ما و اگر نه مستفاد خواهد شد از خارج كقوله وَ سارِعُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ و مانند آن هفتم از مسايلى كه آية متضمن آنست اينست كه وَ إِنْ كُنْتُمْ جُنُباً و اگر بوده باشيد جنابت رسيده فَاطَّهَّرُوا پس غسل كنيد جنب اسم جنس است كه صادق ميآيد بر واحد و جمع و مذكر و مؤنث مانند عدل و اين اسميست جارى مجراى مصدر كه آن اجنابست بمعنى ابعاد و شرعا اطلاق آن بر كسى است كه بعيد باشد از احكام طاهرين بجهت جماع يا خروج منى بهر وجه كه باشد در بيدارى يا در خواب و بدانكه نزد بعضى اين جمله فعليه معطوفست بر فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ اى (اذا قمتم الى الصلاة فان كنتم محدثين فتوضئوا و ان كنتم جنبا فاغتسلوا) پس بنا بر اين غسل واجب لغيره باشد و مفتقر نباشد بضم وضوء زيرا كه آن را قسيم وضو گردانيده و اولى آنست كه اين جمله شرطيه باشد معطوف بر مثل خود يعنى (يا ايها الذين آمنوا ان كنتم جنبا فاطهروا) اى (اغتسلوا) و حينئذ غسل واجب نفسه باشد نه از براى غايت كه آن صلاة است و طواف و نيز قوله اطهروا تقيد نيست بقيام بصلاة پس واجب لنفسه باشد و اين هنگام واجب ميشود حصول مسبب كه طهارتست نزد حصول سبب كه جنابت است و مؤيد اينست قول امير المؤمنين عليه السّلام در قضيه انصار كه
أ توجبون عليه الحد و المهر و لا توجبون عليه صاعا من الماء
و قول صادق صلوات اللَّه عليه كه
اذا ادخله فقد وجب الغسل
و غير اين از روايات داله بر آنكه غسل واجب لنفسه است و مراد (باطهروا اغتسلوا) است زيرا كه امر است بتطهير بر سبيل اطلاق كه مخصوص بعضو معين نيست پس امر باشد بتطهير همه بدن و نيز چون كه وضوء مخصوص است ببعضى اعضاء ذكر آن فرموده بر تعيين و اينجا چون كه عضو معين ذكر نكرده معلوم ميشود كه مراد اطلاق است و ديگر آنكه باجماع مراد باين وضو نيست و نه غسل با وضو و اگر نه لازم آيد استعمال مشترك در كلا المعنيين و اين باطلست هم چنان كه در اصول مقرر شده پس باقى نماند مگر غسل و همچنين است قوله تعالى ليطهركم كه بعد از اين مذكور است هشتم وَ إِنْ كُنْتُمْ مَرْضى و اگر باشيد بيماران و بجهت آن استعمال آب شما را مضر باشد أَوْ عَلى سَفَرٍ و يا در سفر باشيد و آب نيابيد يا بيابيد اما احتياج بآن داشته باشيد أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ يا بيايد يكى از شما بموضعى مِنَ الْغائِطِ از محدث يعنى محدث شويد بحدث اصغر أَوْ لامَسْتُمُ النِّساءَ يا سوده باشيد