و بركاته زياده در جواب بر آن چيزى نخواهد بود سيم از ابن عباس نقلست كه (المراد بقوله باحسن منها اى للمسلمين و بقوله اوردوها لاهل الكتاب لا يزاد على قوله) و غير او گفته كه (او ردوها للمسلمين) ايضا و اما الكتابى (فيقال عليكم او و عليكم لانهم ربما قالوا السام عليكم اى الموت) (چهارم) چون سلام كنند بر مصلّى واجب است بر او رد بجهت اطلاق امر برد كه متناول صلاة است و غير آن و آن از كلام آدميان نيست تا در تحت نهى داخل باشد زيرا كه اين صيغه در قرآن وارد شده اگر گويند هر گاه قصد رد كند پس از قرآن بيرون رود گوئيم اين ممنوع است زيرا كه باعتبار معنى و لفظ از قرآن است و قصد رد مخرج آن نيست هم چنان كه قصد دعا مخرج دعا نيست از قرآن در كريمه‌ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا وَ لِإِخْوانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونا بِالْإِيمانِ‌ و شافعى گفته كه مصلّى بلفظ سلام رد نكند بلكه باشاره يا بدست يا بسر رد آن كند و مالك و احمد نيز برينند و ابو حنيفه منع مطلق رد كرده لفظا و اشارة و دليل ما ما تقدم است و روايات اصحاب ما از ائمه هدى صلوات اللَّه عليهم پنجم بعضى از علماى شافعيه و حنفيه گفته‌اند كه وجوب رد ساقط است اگر در حال خطبه باشد و قرائت قرآن يا قضاى حاجت و يا در حمام و اين نيز ممنوع است زيرا كه اشتغال بمندوب مسقط واجب نمى‌شود آرى مكروه است نزد بعضى تسليم بر مصلّى زيرا كه گاهست كه رد مشغول ميگرداند مصلّى را از قيام بواجب يا او را از ترك واجب گاهى كه رد نكند ششم سلام نبايد كرد بر لاعب بنرد و شطرنج و مغنى و مطير حمام بلهو و همچنين بر هر كه مشغول باشد بمعصيتى و همچنين است سلام بر اجنبيه و اگر سلام كنند بر او رد واجب است و واجب نيست بر او قصد انشاء هفتم سزاوار است كه قائم سلام بر قاعد كند و ماشى بر واقف و راكب بر ماشى و راكب فرس بر راكب حمار و صغير بر كبير و عكس جايز است بجهت تأسى بر پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله چه آن حضرت سلام بر صبيان ميكرد هشتم هر جا كه گفتيم واجب است رد بر مصلّى پس اگر اخلال كند برد نزد بعضى از شيوخ معاصر ما آنست كه نماز باطل نميشود و نزد بعضى ديگر موجب بطلان است و نزد جمعى آنست كه اگر لسان او مشغول باشد بشي‌ء از قرائت يا ذكر در زمان رد نماز باطل است و الا فلا و اين تفصيل بعيد نيست از صواب و اين در صورتى است كه ساكت شود بسكوت طويل اما اگر سكوت او دراز شود و از عادت خارج شود نماز باطل است نهم آيا جايز است رد بغير سلام عليكم و بغير عليكم السلام يا نه نزد بعضى جايز است زيرا كه آن دعاست و دعا جايز است بهر لفظى از الفاظ و نزد بعضى جايز نيست زيرا كه از لفظ قرآن نيست پس از كلام آدمى باشد فحينئذ جايز نباشد در نماز و ما مى‌گوييم كه لا نسلم كه از دعا باشد بلكه رد سلام است و اين اولى است انتهى كلامه و در مجمع آورده كه ابى امامه از مالك بن تيهان روايت كرده كه من قال (السلام عليكم كتب له عشر حسنات و من قال السلام عليكم و رحمة اللَّه كتب له عشرون حسنة و من قال السلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته كتب له ثلاثون حسنة) و در تفسير ابو الفتوح‌