و امتحان و سيئه مجازات است و انتقام كما روى عن عايشه (ما من مسلم يصيبه و صب و لا نصب حتى الشوكة تشاكها و حتى انقطاع شسع نعله الا بذنب و ما يغفر اللَّه اكثر) و گويند ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ مقول قول منافقانست كه از غايت بيفهمى ميگفتند بآن حضرت كه اى محمد (ص) آنچه بتو ميرسد از فتح و نصرت از خدايست و آنچه بتو ميرسد از هزيمت و قتل اصحاب از نفس تست و سوء تدبير تو و قول اول اصح است پس معنى آنست كه هر نيكى كه بتو ميرسد اى آدمى از خداست و هر چه بتو ميرسد از بدى از شآمت معاصى تست و از اين جهت است كه در روز بدر مظفر شديد بتوفيق الهى و در روز احد به سبب عدم ثبات بر جهاد و فرار از آن و اطاعت پيغمبر نكردن مغلوب شديد چه اگر ثبات ورزيدندى و شعب را رها نكردندى آن مصيبة بايشان نميرسيد ابو العاليه گويد مراد به حسنه و سيئه طاعت و معصيت است يعنى طاعت بتوفيق و اقتدار و تمكين و الطاف او است و معصية بفعل بد تو بدون اعانت و اراده او و ابو القاسم بلخى گفته كه مراد بسيئه عقوبت است بر سبيل جزا بر معصيت و بر سبيل توسع باين تسميه مسمى شده كقوله تعالى‌ وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُها و هر مصيبت كه ببنده ميرسد كفاره گناهان او است و عقوبت گناهان كبيره است و نيز از حضرت رسالت (ص) روايت است كه‌

ما من خدش يعود و لا اختلاج عرق و لا عثر و قدم الا بذنب و ما يعفو اللَّه عنه اكثر

و مجبره را در اين آيه تمسكى نيست زيرا كه ثانى مفصل اول است كه مجمل است و بعد از آن ميفرمايد كه‌ وَ أَرْسَلْناكَ‌ و فرستاديم ترا اى محمد (ص) لِلنَّاسِ‌ براى همه آدميان‌ رَسُولًا فرستاده كه تبليغ احكام كنى و ايشان را بطاعت ترغيب نمايى تا بجهت آن مستوجب حسنه شوند و تحذير ايشان كنى از معصيت تا بمصيبت گرفتار نشوند بدان كه رسولا حالست از براى تأكيد چه ارسال دلالت بر آن ميكند و مى‌تواند بود كه نصب آن بر مصدرية باشد وَ كَفى‌ بِاللَّهِ‌ و بسنده است بخدا شَهِيداً گواه بر رسالت تو بنصب معجزات و گويند معنى آنست كه خدا شاهد است بر بندگان خود بآن چه مى‌كنند از خير و شر و بنا بر اين آيه متضمن ترغيب عباد است در خير و تحذير از شر

و بعد از آن ترغيب عباد مى‌نمايد در طاعت رسول بقوله‌ مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ‌ هر كه فرمانبرد رسول را فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ‌ پس بدرستى كه فرمان برده است خداى را زيرا كه در حقيقت مبلغ او امر او سبحانه است مرويست كه روزى حضرت رسالت ص فرمود كه‌

من احبنى فقد احب اللَّه و من اطاعنى فقد اطاع اللَّه و من عصانى فقد عصى اللَّه‌

منافقان گفتند كه محمد (ص) عيب شرك نميكند و از آن نهى نمى‌كند مگر بجهت آنكه او را خداى خود گيريم هم چنان كه نصارى عيسى را خداى خود گرفتند آيه آمد كه هر كه اطاعت رسول كند اطاعت‌