و مخلوق او باشند و مربوب از براى ربوبيت سزاوار نبود لا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ‌ و كسب نمى كند هيچ نفسى از بدنها إِلَّا عَلَيْها مگر كه وبال آن بر او است نه بر غير او و اين جواب وليد مغيره است كه ميگفت اى صناديد عرب متابعت من كنيد گناهان شما در گردن من كقولهم‌ اتَّبِعُوا سَبِيلَنا وَ لْنَحْمِلْ خَطاياكُمْ‌ پس حق سبحانه فرمود كه‌ وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ و برندارد هيچ نفسى بردارنده‌ وِزْرَ أُخْرى‌ بار ديگرى را بلكه هر كس وبال گناه خود خواهد كشيد و هيچ كس را بگناه ديگرى عقوبت نخواهد كرد ثُمَّ إِلى‌ رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ‌ پس بسوى جزاى پروردگار است بازگشت شما فَيُنَبِّئُكُمْ‌ پس خبر دهد شما را در آخرت‌ بِما كُنْتُمْ فِيهِ‌ بآنچه بوديد كه در آن‌ تَخْتَلِفُونَ‌ اختلاف ميكرديد در دنيا از امور دينيه و حق و باطل آن بر شما ظاهر خواهد نمود وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ‌ و اوست آن كسى كه گردانيده شما را اى آدميان‌ خَلائِفَ الْأَرْضِ‌ خلفاى زمين بعد از قوم بنى الجان و يا خطاب با اهل ايمانست از امت محمد (ص) و يا اهل هر عصرى را از شما خليفه اهل عصر سابق گردانيده و بر هر تقدير خطاب با اهل ايمانست كه امت مرحومه‌اند و معنى آنست كه اى مؤمنان شما را خليفه امم گذشته گردانيد وَ رَفَعَ بَعْضَكُمْ‌ و برداشت بعضى را از شما فَوْقَ بَعْضٍ‌ زير برخى ديگر دَرَجاتٍ‌ پايهاى بلند در شرف و بزرگى و در غنا و توانگرى و امثال آن‌ لِيَبْلُوَكُمْ‌ تا بيازمايد شما را فِي ما آتاكُمْ‌ در آنچه داده بشما از مال و جاه يعنى تا شما را بآن معامله آزمايندگان كند تا بر عالميان ظاهر گردد كه كدام از شما شاكر است بر غنى و صابر بر فقر إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقابِ‌ بدرستى كه پروردگار تو زود عقوبت كننده است ناسپاسان و ناشكيبايان را و چون ما هو آت در حكم وقوع است از اينجهت جمله اسميه ايراد فرموده و مثل اينست قوله‌ وَ إِنَّهُ‌ و بدرستى كه او لَغَفُورٌ رَحِيمٌ‌ آمرزنده است و مهربان بر شاكران و صابران وصف عقاب بسرعة و عدم اضافه آن بخود و وصف ذات خود بمغفرت و ضم وصف رحم بآن و ايراد آن بصيغه مبالغه و لام مؤكده تنبيه است بر آنكه حقتعالى غفور بالذاتست و معاقب بالعرض و كثير الرحمة است و قليل العقوبة پايان جلد سوم اميد است خداوند متعال توفيق عنايت فرمايد تا بقيه مجلدات بطبع برسد (حسن علمى)