كند هر چيز را كه در آن روز تكوين او را خواهد كرد كُنْ‌ باش‌ فَيَكُونُ‌ پس بباشد آن چيز مراد روز قيامت است و تكوين حشر اموات و احياى ايشان و گويند خطاب بصور است اى يوم يقول للصور كن فيكون و ذكر آن بعد از اين قرينه حذفست‌ قَوْلُهُ الْحَقُ‌ سخن او راست است و يا قول او نافذ است در كاينات در انوار گفته كه قوله مبتداست و الحق صفت او است و جزا و يوم يقول كقولك القتال يوم الجمعة كه انتصاب آن بر معنى استقرار است و يوم بمعنى حين يعنى حكم نافذ او در وقتى است كه گويد كن پس فى الحال موجود شود و نزد بعضى قوله الحق فاعل يكون است يعنى چون امر كند پس بباشد آن امر حق كه آن ظهور ثواب و عقابست و گويند يوم منصوب است بر سماوات يعنى او خالق سماوات است و خالق روز قيامت و يا معطوفست بر ضمير اتقوه يعنى از اين روز بترسيد كما قال‌ وَ اتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَ لَهُ الْمُلْكُ‌ و مر او راست پادشاهى‌ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ در روزى كه دميده شود در صور يعنى در اين روز منفرد باشد در پادشاهى بدون منازعى و نظير اينست قوله‌ لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ عالِمُ الْغَيْبِ‌ او است داننده غيب كه عالم ملكوت است‌ وَ الشَّهادَةِ و داناى شهادت كه عالم ملك است‌ وَ هُوَ الْحَكِيمُ‌ و او است خداوند حكمت در بعث و حشر خلايق‌ الْخَبِيرُ داناى بر آنكه كى برانگيزد بر چه وجه حشر كند اين مانند فذلكه است مر آيه را در خبر است كه رسول صلّى اللَّه عليه و آله فرمود كه در شب معراج اسرافيل را ديدم در زير عرش صور را در دهن گرفته بر شكل شاخ و آن را چهار هزار منفذ بود و چشم در زير عرش كشيده بود جبرئيل را گفتم كه چند گاهست كه او اين صور را در دهن دارد گفت از آن وقت كه حقتعالى عالم را آفريده و آن را ايجاد كرده اينصور در دهن گرفته منتظر ايستاده است تا كه فرمان الهى در دميدن صور در رسد تا خيرى در آن واقع نشود و در مجمع آورده كه اسرافيل دو بار نفخه در صور دمد در نفخه اولى همه خلايق بميرند و در نفخه ثانيه همه زنده شوند پس نفخه اولى براى انتهاى دنيا باشد و نفخه ثانيه براى ابتداء آخرت و حسن گفته كه صور جمع صورت است چون سور كه جمع سوره است پس معنى اين باشد كه روزى كه دميده شود روح در صورت و قول اول اكثر و اصح است و مؤيد اينست و روايت ماثوره از ابى سعيد خدرى كه پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله فرمود كه‌

كيف انعم و صاحب القرن التقم القرن فى فيه و اصغى سمعه ينتظر ان يؤمر فينفخ فيه‌

چگونه بطيب و خوش حالى توان گذرانيد كه صاحب صور صور را در دهن گرفته و گوش فرا داشته منتظر آنست كه مأمور شود بنفخ تا بى‌تاخير باد در آن‌