باشند از هوش‌ حَيْرانَ‌ در حالتى كه متحير و سرگردان و گمراه باشند از طريق حق و راه مستقيم استهوا استفعالست مأخوذ از (هوى فى الارض اذا ذهب فيها كان معنا طلب هواه و حرصت عليه) لَهُ أَصْحابٌ‌ مر او را باشد يارانى و رفيقانى‌ يَدْعُونَهُ‌ كه خوانند او را إِلَى الْهُدَى‌ بسوى راه راست و هدايت نمايند او را بطريق مستقيم تسميه طريق مستقيم بهدى از قبيل تسميه مفعول است بمصدر و گويند او را ائْتِنا بيا بجانب ما يعنى ديوان او را بر طرف خود دعوت كنند و اصحاب از آن منع كنند و بطريق حق خوانند و او متردد باشد در رفتن و بازگشتن اگر اجابت شياطين كند در ورطه هلاكت افتد و اگر سخن اصحاب شنود بسر منزل نجات رسد وجه تمثيل آنست كه هر كه مرتد شود مشابه است بكسى كه غولان و ديوان او را از ميان كاروان ربوده و در باديه خطرناك برده باشند و رفيقان كاروان كه مؤمنان‌اند او را براه شرايع كه منهاج شرعست خوانند و ديو فريبنده او را ببيابان ضلالت فرستد اگر باز گردد خود را بكاروان رساند و در زمره ايشان داخل شود بمنزل مراد رسد و اگر با ديوان بماند در كفر و زندقه بميرد و بهلاكت ابدى رسد قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ‌ بگو بدرستى كه دين خدا يعنى دين اسلام‌ هُوَ الْهُدى‌ آنست دين راست و درست نه غير آن بلكه ما عداى آن ضلالت است‌ وَ أُمِرْنا و فرموده‌اند ما را بدين هدى‌ لِنُسْلِمَ‌ تا گردن نهيم‌ لِرَبِّ الْعالَمِينَ‌ مر پروردگار عالميان را اينجمله فعليه از جمله مقولست عطف بر ان هدى اللَّه و لام براى تعليل امر است اى امرنا بذلك لنسلم و گويند لام بمعنى با است و نزد بعضى زايده است و قوله‌ وَ أَنْ أَقِيمُوا الصَّلاةَ عطف است بر لنسلم او للاسلام و لاقامة الصلاة يعنى مأموريم به اينكه بر پاى داريم نماز را وَ اتَّقُوهُ‌ و بترسيد از خداى در اهمال آن‌ وَ هُوَ الَّذِي إِلَيْهِ‌ و اوست خداوندى كه بسوى جزاى او تُحْشَرُونَ‌ جمع كرده خواهيد شد در روز قيامت‌ هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ‌ و اوست آن كسى كه بيافريد آسمانها را وَ الْأَرْضَ‌ و زمين را بِالْحَقِ‌ در حالتى كه قايم است بحق و بمحض حكمت و مثل ذلك قوله تعالى‌ وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما باطِلًا و يا (سماوات و ارض) را بكلمه حق كه لفظ كن است خلق فرمود و يا بجهت اظهار حق آنها را بيافريد چه مصنوعات او دلايل قدرت وحدة و وحدانيت اويند وَ يَوْمَ يَقُولُ‌ و ياد كن روزى را كه خداى گويد يعنى امر