تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٣٣٨ - سوره المائدة(٥) آيات ١٠٠ تا ١٠٩
يَفْتَرُونَ افترا ميكنند و ميبندند عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ بر خداى دروغ را كه تحريم اينها بدو نسبت ميكنند وَ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ و بيشتر كافران نميدانند حلال و حرام او را و در تحقيق آن عقل را كار نميفرمايند بلكه بتقليد بطريق گذشتگان راه ميروند و يا اكثر ايشان امر او را نميدانند و در اين اشعار است بآنكه بعضى از ايشان عارف بودند بر بطلان اينقول و ليكن حب رياست و تقليد آباء مانع اعتراف ايشان بود باين بعد از آن از حال اين مفتريان خبر ميدهد بقوله وَ إِذا قِيلَ لَهُمْ و چون گويند مر ايشان را كه اى اهل افترا و اصحاب بحيره كه راه بحقيقت اين امر نميبريد تَعالَوْا بيائيد إِلى ما أَنْزَلَ اللَّهُ بآنچه خدا فرستاده است از حكم حلال و حرام وَ إِلَى الرَّسُولِ و بيائيد برسول كه بيان كننده آن حكم است قالُوا حَسْبُنا گويند از غايت جهل كه بس است ما را ما وَجَدْنا عَلَيْهِ آباءَنا آنچه يافتهايم پدران خود را بر آن اين بيان قصور تدبير ايشان و فرط انهماك ايشانست در تقليد و عدم مسند ايشان در اينقول و قوله أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْلَمُونَ شَيْئاً وَ لا يَهْتَدُونَ و او براى حالست و همزه كه بر آن داخل شده براى انكار فعل بر اينحالت و تقدير اينست كه (احسبهم ما وجدوا عليه و لو كانوا جهلة ضالين) يعنى آيا بس است ايشان را آنچه يافتهاند پدران خود را بر آن و اگر چه بودند پدران ايشان كه نميدانستند چيزى را و راه نمييافتند بطريق حق يعنى ايشان جاهل و گمراه بودند و تقليد ايشان نافع نيست بلكه تقليد عالم و راهنمايى را ميبايد كرد تا او را از وادى تقليد بسر حد تحقيق رساند بوسيله آن اظهار حجج بينه و دلايل واضحه آيه دليلست بر فساد تقليد و عدم جواز عمل در شىء از امور دينى بدون حجة و نيز دالست بر وجوب معرفت و عدم ضرورت آن هم چنان كه اصحاب معارف بر اين رفتهاند زيرا كه حق سبحانه بيان حجاج فرموده براى اهل تقليد بآنكه ميدانند كه معرفت ندارند بآنچه ميگويند و اگر حق ضرورى ايشان ميبود تقليد آباى خود نميكردند و نفى اهتداء و علم نمود از ايشان نه احدهما بجهت آنكه اهتداء نميباشد مگر از سر حجت و بيان و علم گاهست كه بر سبيل اهتداست بر وجه ضرورت پس معنى آنست كه ايشان در اينقول نه علم ضرورى داشتند و نه علم نظرى بلكه محض تقليد بود و چون حقتعالى بيان حكم كفار نمود كه تقليد آبا و اسلاف خود كرده باديان باطله ايشان ركون و اعتماد كردهاند و در عقب آن امر بطاعت كرده و بيان مطيع نموده ميفرمايد كه يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اى گروه گرويدگان عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ بر شما باد كه محافظت نفس خود كنيد