الصَّالِحِينَ‌ با گروه صالحان كه امت حضرت رسالتند صلّى اللَّه عليه و آله استفهام براى انكار است و استبعاد مر انتفاى ايمان را با قيام داعى كه آن طمع است در انخراط با صلحا و دخول در مداخل آنها و قوله لا نؤمن حال است از ضمير و عامل آن چيزيست كه لام متضمن است از معنى فعل اى (اى شي‌ء حصل لنا غير مؤمنين باللّه اى بوحدانيته) و گويند مراد بقوله‌ لا نُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ ما جاءَنا ايمان است بر رسول و كتاب خدا چه ايمان باين دو حقيقت ايمان است باو سبحانه و ذكر اللَّه بجهت توطيه و تعظيم است و نطمع عطف است بر نؤمن يا خبر مبتداء محذوف است و واو از براى حال اى و نحن نطمع و عامل در آن همان حال اولى است و يا نؤمن است القصه چون ايشان از روى خلوص عقيده اين دعا كردند فَأَثابَهُمُ اللَّهُ‌ پس جزا داد خداى ايشان را بِما قالُوا بآنچه گفتند از روى اخلاص‌ جَنَّاتٍ تَجْرِي‌ بوستان هايى كه ميرود مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ از زير درختان يا منازل آن جويها خالِدِينَ فِيها در حالتى كه از روى اجلال جاويد باشند در آن‌ وَ ذلِكَ جَزاءُ الْمُحْسِنِينَ‌ و اين است پاداش نيكو كاران در قول و فعل عروة بن زبير گويد كه بعضى از علماى ترسايان تغيير و تبديل كردند و آنها چهار كس بودند و آنكه از ايشان بر حق بايستاد قسيس است پس هر كه باو اقتدا كرد بر طريق استقامت او را قسيس گويند و اشتقاق آن از قس است بمعنى نشر حديث و رهبان جمع راهب است چون راكب و ركبان و اشتقاق آن از رهبه است بمعنى خشية و بعد از بيان مدح و وعده مؤمنان از اهل كتاب در وعيد كفار ايشان ميگويد كه‌ وَ الَّذِينَ كَفَرُوا و آنان كه كافر شدند وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا و به دروغ داشتند آيتهاى ما را أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَحِيمِ‌ آن گروه ياران دوزخ‌اند عطف تكذيب آيات بر كفر با آنكه تكذيب نوعى از كفر است و مندرج در تحت آن بجهت آن است كه مقصود بيان حال مكذبان است و تذكير ايشان در معرض مصدقان آيات بجهت جمع ميان ترغيب و ترهيب و بدان كه كذب مشروط نيست بر آنكه فاعل آن عالم باشد بآن بلكه اگر معتقد كذب شي‌ء باشد او را مكذب ميتوان گفت و اگر چه علم بكذب آن نداشته باشد و استحقاق ذم بسبب آن است كه فاعل آن تقصير كرده است در تحصيل علم بصدق آن و در اكثر تفاسير آورده‌اند كه روزى حضرت رسالت پناه صلّى اللَّه عليه و آله براى صحابه وصف قيامت ميفرمود و از هول آن روز شمه باز مينمود ده تن از اصحاب كه امير المؤمنين (ع) و ابن مسعود و مقداد و ابو ذر و سلمان و سالم مولى ابى حذيفه و عبد اللَّه بن عمر و عثمان بن مظعون و معقل بن مقرن و ابو بكر بودند در خانه عثمان بن مظعون مجتمع شده اتفاق كردند بر اينكه‌