اين معترف بودند پس اين حجت باشد بر ايشان‌ وَ أَرْسَلْنا و فرستاديم‌ إِلَيْهِمْ رُسُلًا بسوى ايشان پيغمبران را اول ايشان موسى و آخر ايشان عيسى‌ كُلَّما جاءَهُمْ رَسُولٌ‌ هر گاه كه آمد بديشان رسولى‌ بِما لا تَهْوى‌ أَنْفُسُهُمْ‌ بآنچه نخواست و دوست نداشت نفسهاى ايشان از تكاليف شرعيه‌ فَرِيقاً كَذَّبُوا گروهى را تكذيب كردند چون عيسى و محمد صلّى اللَّه عليه و آله‌ وَ فَرِيقاً يَقْتُلُونَ‌ و گروهى را ميكشتند چون زكريا و يحيى و شعيا عليهما السلام اينمعطوف و معطوف عليه جواب شرط است و اينجمله صفت رسلا است و راجع محذوفست اى رسول منهم و نزد بعضى اينجمله مستأنفه است و جواب شرط محذوف كه جمله مستأنفه دالست بر آن و ذكر يَقْتُلُونَ‌ در موضع قتلوا بنا بر حكايت است از حال ماضيه بجهت استحضار آن و استقطاع قتل و تنبيه بر آنكه اين از عادت ايشان بوده در زمان ماضى و مستقبل و يا بجهة محافظة بر رؤس آيات‌ وَ حَسِبُوا و پنداشتند اين بنى اسرائيل‌ أَلَّا تَكُونَ فِتْنَةٌ آنكه يافت نشود بلائى و محنتى يعنى عذابى ايشان را بقتل و تكذيب انبيا فَعَمُوا پس كور شدند از ديدن دين حق و دلايل آن مانند كورى كه راه بمقصد نبرد وَ صَمُّوا و كر شدند از استماع سخن راست چه بر عبادت عجل راسخ شدند و سخن هارون را نشنيدند و همچنين گوش بقول انبياى خود نكردند ثُمَّ تابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ‌ پس توبه كردند و حقتعالى توبه ايشان را قبول كرد ثُمَّ عَمُوا وَ صَمُّوا پس بعد از آن كور و كر شدند كَثِيرٌ مِنْهُمْ‌ بسيارى از فرزندان ايشان بانكار عيسى يا محمد (ص) و گويند معنى آنست كه چون توبه كردند حقتعالى عذاب را از ايشان برداشت و بعد از آن باز بكفر و طغيان خود رجوع كردند و يا آنكه توبه كردند و حقتعالى توبه ايشان را پذيرفت و چون ايشان منقضى شدند و فرزندان ديگر پيدا شدند پيروى آباى خود نموده ايشان نيز كور و كر شدند يعنى هر چند حقتعالى بوسيله انبياء عرض توبه ميكرد بر ايشان قبول نميكردند و در ضلالت و طغيان ميافزودند و بر هر تقدير قوله كثيرا منهم بدل ضمير است و يا فاعل و و واو علامت جمع مانند اكلونى البراجيث يا خبر مبتداى محذوف اى العمى و الصم كثير منهم و گويند كه مبتدا است و جمله كه قبل از او است خبر او است و اينضعيف است زيرا كه تقديم خبر در مثل اين ممتنع است‌ وَ اللَّهُ بَصِيرٌ و خداى بينا است‌ بِما يَعْمَلُونَ‌ بآنچه ميكنند و مناسب آن پاداش بديشان خواهد