ببنده نعمتى دهد دوست دارد كه آن نعمت بر او به بيند و قوله‌ وَ الَّذِينَ‌ عطفست بر الذين يبخلون يعنى حق تعالى دوست ندارد آنان را كه‌ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ‌ نفقه مى‌كنند مال‌هاى خود را رِئاءَ النَّاسِ‌ براى ديدن مردمان و ملاحظه ناموس و اظهار جرات و احسان خود تا مردمان تحسين ايشان كنند و يا عطفست بر الكافرين يعنى آماده ساخته‌ايم عذاب مهين را براى كسانى كه انفاق ميكنند اموال خود را بقصد ريا و مشاركت اهل بخل و نفاق بر سبيل ريا در ذم و وعيد بجهت آنست كه بخل و سرف كه انفاق است بر غير حق و طرفين افراط و تفريطند يكسانند در قبح و استجلاب ذم گويند مراد باين جماعة مشركان مكه‌اند كه بدشمنى حضرت رسالت لشگرها جمع ميكردند و مالهاى خود خرج مينمودند يا منافقان كه انفاق ايشان مبتنى بر ريا و سمعه بود و يا يهودند كه بر قوم بجهة اعواض و اغراض نفقه ميكنند وَ لا يُؤْمِنُونَ‌ و نمى‌گروند از روى حقيقت‌ بِاللَّهِ‌ بخدا و بوحدانيت او وَ لا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ و نه بروز جزا و باز پسين كه روز قيامتست تا بجهة آن در انفاق قصد قربت و رضاى الهى و ثواب اخروى بكنند وَ مَنْ يَكُنِ الشَّيْطانُ‌ و هر كه باشد ديو سركش يعنى ابليس و اعوان او لَهُ قَرِيناً مر او را هم نشين و يار دمساز فَساءَ قَرِيناً پس بد همنشين است مر او را ابليس چه ابليس داعى او است بكفر و معصيت كه مؤدى بنار و عذاب جحيم است و ميتواند بود كه الذين مبتدا باشد و خبر آن محذوف كه مدلول عليه باشد بقوله‌ وَ مَنْ يَكُنِ الشَّيْطانُ‌ و تقدير آنكه (و الذين ينفقون اموالهم رئاء الناس و لا يؤمنون باللَّه و لا باليوم الآخر قرناء للشيطان) يعنى آنان كه بريا انفاق ميكنند و بخدا و به قيامت نميگروند همنشينان شيطانند و در اين تنبيه است بآنكه شيطان چون قرين ايشانست حامل ايشانست بر انفاق بريا و كفر و مزين اين دو امر قبيح در نظر ايشان كقوله‌ إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطِينِ‌ و مراد بشيطان ابليس است و اعوان داخله و خارجه و ميتواند بود كه اين وعيد ايشان باشد به اينكه شيطان در دوزخ قرين ايشان خواهد بود و ايشان از جوار او استغاثه كنند و گويند يا لَيْتَ بَيْنِي وَ بَيْنَكَ بُعْدَ الْمَشْرِقَيْنِ فَبِئْسَ الْقَرِينُ‌ و بعد از آن بر سبيل توبيخ و تجهيل ايشان ميفرمايد كه‌ وَ ما ذا عَلَيْهِمْ‌ و چه چيز بودى بر كافران يعنى چه زيان داشتى ايشان را لَوْ آمَنُوا بِاللَّهِ‌ اگر ايمان آوردندى بخداى‌ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ و بروز قيامت و جزاى اعمال را تصديق كردندى‌ وَ أَنْفَقُوا و بيرون كردندى حق خدا را بدون غرض و ريا مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّهُ‌ از آنچه داده است خدا ايشان را پس بر سبيل تهديد ميفرمايد كه‌