روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات - الموسوي الخوانساري، محمد باقر - الصفحة ٣٢٥ - ٦٥٢ المعلم الثانى و المقنن البانى محمد بن طرخان بن اوزلغ ابو نصر الفارابى التركى

ظاهر نبود، تا آنكه مأمون أرسطو را بخواب ديد و أز گفتگوى أرسطو محظوظ شد.

ايلچى تعيين نمود بجانب فرنك فرستاد و كتب فلاسفه را از پادشاه فرنك طلب نمود، كتب را ببلاد اسلام نقل نمودند، و فرمود كه زبان‌دانان كتب را بزبان عربى نقل نمايند، و چون درس خواندن و نوشتن آن كتب سبب قرب خليفه بود بنابراين سنيّان بطمع قرب و انعام خليفه اوقات بسيار صرف فلسفه و افاده و إستفاده آن كردند خصوصا سنّيان ماوراء النّهرىّ كه بي‌توفيقى شعار ايشان است سعى بسيار در تحصيل فلسفه كردند، دو كس إيشان كه فارابي و أبو على باشند در ترويج كفرهاى فلاسفه سعى بليغ نمودند، و سنّيان فارابى را معلّم ثانى نام كردند، و أبو عليّ را شيخ رئيس ناميدند، بر أهل بصيرت پوشيده نيست كه أقوال سخيفه ضعيفه باطله فلاسفه و متفلسفه سبب خبط دماغ و سقم عقول و فساد أفكار إيشان است.

مولانا نفيسى كه أز أعاظم أفاضل أطبّا است در كتاب «شرح أسباب» گفته كه فارابي مبتلى بمرض ماليخوليا بوده، و نقل كرده كه بسيارى أز فلاسفه مثل أفلاطون و نظراى او بمرض ماليخوليا گرفتار بودند، و أبو على چنانكه أهل تاريخ نقل كرده‌اند معروف بشرب خمر بوده، مريدان فارابى گفته‌اند كه او ساز را خوش مى‌نواخت، ساز را بعنوانى ميزد كه أهل مجلس بخواب مى‌رفتند، و خودش بخواب نمى‌رفته، اين طرفه است كه اين فسق را مريدانش از كمال او شمرده‌اند، إلى آخر ما نقل عنه فى تسوية هذا المرام، بتحرير الطّارفة من الكلام، و قال صاحب «مجالس المؤمنين» بعد ايراد سمته بعنوان: الحكيم الربّانى، و المعلّم الثّانى محمّد بن طرخان الفارابىّ قدّس سرّه معلّم مقالات أهل يونان متمّم كمالات نوع إنسان طائر بلندپرواز عالم نفوس و عقول سائر منازل عروج و مراحل وصول فيّاض معارف و علوم مسلّم فارس و روم مزيّن صحايف ليل و نهار، مباين حقايق هفت و چهار، منكر آثار و تكلف و تصلّف مظهر أنوار إشراق و تصوّف بود، أوّل حكيمى است از فلاسفه اسلام كه بر مسند ترجمانى نشسته، علم حكمت را از زبان يونانى بزبان عربىّ نقل نمود، و ملقّب بمعلّم‌